Raqamli soliq ma'muriyati: elektron faktura va "Soliq ma'muriyati 3.0" qanday paydo bo'ldi?
Qog'oz deklaratsiyadan real vaqtda tekshiriladigan elektron fakturagacha. Soliq tarixining eng yangi bosqichi, Italiya tajribasi va OECD konsepsiyasi qisqa tezislarda.
Qadimgi Misrda soliq mirzosi hosilni o'z ko'zi bilan ko'rib yozardi. XXI asrda "mirzo" serverga aylandi: faktura yozilishi bilan soliq organi uni ko'radi.
- Muammo. QQS zanjiri fakturalarga tayanadi. Qog'oz fakturani soxtalashtirish yoki yashirish oson, uni tekshirish esa sekin va qimmat.
- Yechim g'oyasi. Faktura sotuvchidan xaridorga to'g'ridan-to'g'ri emas, davlat platformasi orqali yuboriladi. Platforma uni ro'yxatga oladi va soliq organi ma'lumotni darhol ko'radi.
- Italiya tajribasi. Italiya Yevropada birinchilardan bo'lib korxonalar o'rtasidagi (B2B) elektron fakturani majburiy qildi: 2019-yil 1-yanvardan fakturalar soliq agentligining SdI (Sistema di Interscambio) platformasi orqali o'tadi. Asosiy maqsad soliqdan qochishni kamaytirish edi.
- Bosqichma-bosqich. Italiyada B2B majburiyatidan oldin elektron faktura davlat xaridlarida (B2G) sinab ko'rilgan.
- OECD konsepsiyasi. 2020-yil 8-dekabrda OECD Soliq ma'muriyati forumi "Tax Administration 3.0" hisobotini e'lon qildi. Unda soliq to'lash vaqt o'tib biznesning odatiy tizimlariga singib ketadigan, "uzluksiz va ishqalanishsiz" jarayonga aylanishi kerakligi aytilgan.
- Uzoq yo'l. Hisobotning o'zi bu o'zgarish ko'p yillik yo'l ekanini va ko'plab qismlar bir-biriga mos tushishi kerakligini ta'kidlaydi.
- Buxgalter uchun ma'nosi. Hisob-faktura endi faqat ichki hujjat emas, soliq organi bilan bo'lishilgan ma'lumot. Xatoni "keyinroq tuzatib qo'yaman" deyish imkoniyati kamayadi, shuning uchun faktura imzolanishidan oldingi tekshiruv muhimroq bo'lib qoladi.
1980-yillar, 2000-yillar va bugun: soliq ma'muriyati qanday o'zgardi? OECD bu yo'lni uch bosqichga bo'ladi: qog'oz davri, elektron ma'muriyat ("Soliq ma'muriyati 2.0") va raqamli transformatsiya ("3.0"). Quyidagi jadval umumiy yo'nalishni ko'rsatadi, aniq yillar har bir mamlakatda har xil.
| Jarayon | 1980-yillar | 2000-yillar | Bugun |
|---|---|---|---|
| Deklaratsiya | Qog'oz blanka, qo'lda to'ldiriladi va topshiriladi | Internet orqali elektron topshirish keng tarqaladi | Elektron topshirish odatiy, ko'p mamlakatlarda ma'lumotlarning bir qismi oldindan to'ldiriladi |
| Hisob-faktura | Qog'oz, ikki tomon arxivida | Elektron faktura ixtiyoriy yoki tajriba tariqasida | Bir qator mamlakatlarda davlat platformasi orqali majburiy |
| Chakana savdo cheki | Oddiy kassa apparati yoki qo'lda yozilgan chek | Kassa apparatlari kompyuterlashadi | Ayrim mamlakatlarda onlayn kassa: chek ma'lumoti soliq organiga avtomatik yuboriladi |
| Tekshiruv | Hujjatlarni qo'lda varaqlash | Kompyuterda tanlab tekshirish | Ma'lumotlarni avtomatik solishtirish va xavf tahlili |
| Buxgalterning asosiy ishi | Yozish, hisoblash, ko'chirish | Dasturda kiritish va hisobot shakllantirish | Ma'lumot sifatini nazorat qilish va tahlil |
Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli). "Navro'z Mebel" korxonasi do'konga stol sotdi va faktura yozdi. Qog'oz davrida bu faktura oylar o'tib, tekshiruvda ko'rilishi mumkin edi. Elektron platformada esa u yuborilgan zahoti ro'yxatga olinadi: do'kon uni tasdiqlaydi yoki rad etadi, soliq organi ikkala tomonning ma'lumotini bir-biri bilan solishtira oladi. Agar korxona fakturani hisobotiga kiritishni "unutsa", nomuvofiqlik avtomatik ko'rinadi.
Yana qarang
Manbalar
- European Commission: eInvoicing in Italy · 2019-yil 1-yanvardan B2B elektron faktura majburiyati, SdI tizimi
- EY Global Tax News: Italian budget law introduces mandatory e-invoicing
- OECD: Tax Administration 3.0: The Digital Transformation of Tax Administration (2020) · 2020-yil 8-dekabrda e'lon qilingan; soliqni "uzluksiz va ishqalanishsiz" jarayonga aylantirish g'oyasi
- Misol · muallif tomonidan tuzilgan, shartli