QQS qanday ixtiro qilingan: Fransiyadagi 1954-yil islohotidan 170 dan ortiq mamlakatgacha
Bugun deyarli butun dunyoda amal qiladigan qo'shilgan qiymat solig'i yetmish yildan sal ko'proq vaqt oldin Fransiyada paydo bo'lgan. Uning tarixi qisqa tezislarda va bitta hisob-kitob misolida.
QQS dan oldin ko'p mamlakatlarda aylanma soliqlari bo'lgan: tovar har safar qo'ldan qo'lga o'tganda butun narxidan soliq olingan. Natijada "soliq ustidan soliq" yig'ilib borardi. QQS shu muammoga javob sifatida tug'ildi.
- G'oya muallifi. Fransiya soliq ma'muriyati xodimi Moris Lore (Maurice Lauré) qo'shilgan qiymatga soliq solish tizimini ishlab chiqdi. Uni ko'pincha "QQS otasi" deb atashadi.
- Birinchi qadam, 1954-yil. Fransiya 1954-yil aprelida qo'shilgan qiymat solig'ini (TVA) joriy etdi. Manbalarga ko'ra, dastlab u asosan yirik korxonalarga taalluqli bo'lgan.
- Mohiyati. Har bir bosqichdagi korxona sotuvdan hisoblangan soliqdan xariddagi soliqni ayiradi va faqat farqni to'laydi. Shu bois soliq ustidan soliq yig'ilmaydi.
- Yevropaga tarqalishi. 1967-yil 11-aprelda Yevropa iqtisodiy hamjamiyati birinchi va ikkinchi QQS direktivalarini qabul qildi. A'zo davlatlar aylanma soliqlarini umumiy QQS tizimi bilan almashtirishi kerak edi.
- Dunyo bo'ylab. OECD ma'lumotiga ko'ra, bugun QQS (ba'zi mamlakatlarda GST deb ataladi) 174 mamlakatda amal qiladi.
- O'zbekistonda. QQS ning umumiy stavkasi 12%.
1980-yillar, 2000-yillar va bugun: QQS ni hisoblash qanday o'zgardi? Umumiy yo'nalish, aniq yillar mamlakatga qarab farq qiladi.
| Jihat | 1980-yillar | 2000-yillar | Bugun |
|---|---|---|---|
| Fakturalar | Qog'oz, qo'lda yoki yozuv mashinkasida | Ko'pincha kompyuterda tayyorlanib, qog'ozda chop etiladi | Tobora ko'proq mamlakatda elektron, ayrimlarida davlat platformasi orqali |
| Kirish QQS ni tekshirish | Qog'oz fakturalar reyestri | Dasturdagi xaridlar daftari | Elektron faktura tizimi bor mamlakatlarda sotuvchi va xaridor ma'lumoti avtomatik solishtiriladi |
| Deklaratsiya | Qog'oz blanka | Elektron topshirish keng tarqaladi | Elektron topshirish odatiy; ayrim mamlakatlarda ko'rsatkichlar fakturalardan oldindan to'ldiriladi |
Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar). Bir non uch bosqichdan o'tadi: fermer bug'doyni 100 ga, tegirmon unni 150 ga, novvoy nonni 200 ga sotadi. Faraz qilaylik, aylanma soliq har bosqichda sotuv narxining 10% i. U holda jami soliq 10 + 15 + 20 = 45 bo'ladi, ya'ni oxirgi narxning 22,5% i. Agar shu 10% faqat qo'shilgan qiymatga solinsa: 10 + 5 + 5 = 20, ya'ni aynan oxirgi narxning 10% i. Zanjir qancha uzun bo'lsa, aylanma soliq shuncha ko'p "yig'iladi", QQS da esa yuk zanjir uzunligiga bog'liq emas.
Yana qarang
Manbalar
- Annales des Mines: Maurice Lauré (1917–2001) · QQS g'oyasi muallifi, Fransiya soliq ma'muriyati xodimi
- Hérodote: 10 avril 1954 · Fransiyada TVA joriy etilgan sana
- ICAEW: A brief history of VAT in Europe and the UK
- EUR-Lex: First Council Directive 67/227/EEC of 11 April 1967 · a'zo davlatlarning aylanma soliqlari to'g'risidagi qonunlarini uyg'unlashtirish
- OECD: Consumption Tax Trends · QQS/GST 174 mamlakatda joriy etilgani
- Misol · muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar