Nega audit «eshitish» so'zidan kelib chiqqan? Qadimgi tekshiruvlar haqida 6 fakt

Auditor deganda ko'z oldimizga ko'zoynak taqib, qog'ozlarni varaqlayotgan odam keladi. Lekin so'zning ildizi ko'z emas, quloq bilan bog'liq. Nega?

Asosiy faktlar

1. So'zning ildizi. "Audit" lotincha "auditus" (eshitish, tinglash) so'zidan, u esa "audire" (eshitmoq) fe'lidan kelib chiqqan. "Auditoriya" va "audio" so'zlari ham shu oiladan.
2. Ingliz tilida qachon paydo bo'lgan? "Auditor" so'zi ingliz tilida XIV asr boshidan "hisoblarni qabul qilib tekshiruvchi amaldor" ma'nosida uchraydi. "Audit" esa XV asr boshida "hisoblarni rasmiy tekshirish" ma'nosida qayd etilgan.
3. Tekshiruv og'zaki bo'lgan. Dastlab hisoblarni tekshirish og'zaki jarayon edi. Hisob yurituvchi yozuvlarini ovoz chiqarib o'qigan, tekshiruvchi tinglagan va shubhali joylarni so'ragan.
4. Bugungi izi. Og'zaki tekshiruv davri o'tib ketgan, lekin so'z qolgan: hisobni hujjat va dalillar orqali "eshitadigan" mutaxassisni hamon auditor deymiz.
5. Qadimgi Misr omborlari. Nyu-Yorkdagi Metropoliten san'at muzeyida Misrning O'rta podsholik davriga oid, Meketre qabridan topilgan "kotiblar bilan don ombori" modeli saqlanadi. Unda ishchilar don tashiyotgan paytda kotiblar uning miqdorini yozib o'tirgani tasvirlangan. Ya'ni qimmatli mahsulotni tashigan odam bilan uni yozib boruvchi odam alohida bo'lgan.
6. O'zgarmagan asosiy g'oya. Hisobni yozgan odam o'zini o'zi tekshirmaydi. Tekshiruvchi alohida shaxs bo'ladi. Bu tamoyil o'sha davrdan bugungi auditgacha saqlanib kelgan.

Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli)

"Nodira oshxonasi" egasi Nodira har kuni kechqurun kassir Jasurni yoniga chaqiradi. Jasur kunlik tushumni ovoz chiqarib aytadi: "Naqd 2 400 000, karta orqali 3 100 000, jami 5 500 000 so'm". Nodira esa bu orada kassa apparati hisobotiga qarab turadi.

Agar raqamlar mos kelmasa, Nodira farqni darhol so'raydi. Bu oddiy kundalik nazorat, lekin uning mantiqi ming yillar oldingi "hisobni eshitish" bilan bir xil.