Barcha maqolalar
Buxgalteriya, soliq va audit bo'yicha tushuntirishlar.
Tannarx hisobi qanday tug'ilgan: Vedjvud kulolxonasidan temir yo'llargacha
Pacholi daftari "qancha pul kirdi-chiqdi" degan savolga javob berardi. Sanoat inqilobi yangi savol qo'ydi: "Bitta buyum menga necha pulga tushyapti?" Ingliz kulolchisi Josaya Vedjvud va amerikalik temir yo'l muhandisi Albert Fink bu savolga qanday javob izlaganini ko'ramiz.
AQShda daromad solig'i qanday doimiy bo'ldi: 1913-yilgi 16-tuzatish va XX asr
AQSh daromad solig'ini ikki marta joriy qilib, ikki marta yo'qotgan. Uchinchi urinish muvaffaqiyatli bo'lishi uchun Konstitutsiyaning o'zini o'zgartirishga to'g'ri kelgan. 1913-yil voqealari va XX asrda daromad solig'i qanday qilib ko'pchilikning solig'iga aylangani.
Markaziy Osiyo olimlari va hisob-kitob ilmi: umumiy nazar
Xorazmiy, Buxoriy, Beruniy, Ulug'bek: to'rt nom, olti asr. Ularni nima birlashtiradi va bugungi buxgalter, moliyachi yoki statistik ulardan nima olishi mumkin? Mubolag'asiz, faqat tasdiqlangan faktlar asosida qisqa xarita.
Imom al-Buxoriy merosida savdo va halol muomala
Buxorolik olim Imom al-Buxoriyning mashhur to'plamida savdo-sotiqqa bag'ishlangan alohida kitob bor. Undagi rostgo'ylik va nuqsonni yashirmaslik g'oyasi bugungi bozor va hisob intizomi bilan qanday hamohang ekanini xolis ko'rib chiqamiz.
Mirzo Ulug'bek: Samarqand rasadxonasi va yulduzlar jadvali
Mingga yaqin yulduzning o'rnini bitta jadvalga yig'ish — bu nafaqat astronomiya, balki ma'lumotlarni yig'ish, tekshirish va saqlashning ham buyuk ishi edi. Ulug'bek rasadxonasi, "Ziji Sultoniy" va undan bugungi hisobchiga qolgan saboqlar.
Abu Rayhon Beruniy: o'lchash, hisoblash va ilmiy aniqlik
Bitta uzuk og'irligini o'lchash bilan butun bir mamlakat haqida kitob yozish o'rtasida nima umumiy? Beruniy uchun ikkalasi ham bitta qoidaga bo'ysungan: o'zing o'lcha, solishtir, manbani tekshir. Statistikaga ham aynan shu kerak.
Al-Xorazmiyning "al-jabr" kitobi: meros, savdo va yer o'lchash hisoblari
"Algebra" deganda maktabdagi x va y lar esga tushadi. Ammo bu fanga nom bergan kitob muallifining o'zi uni odamlarning kundalik amaliy hisoblari uchun yozganini aytgan. Kitob tuzilishi va "al-jabr" bilan "al-muqobala" amallarini bozor misolida ko'ramiz.
"Algoritm" so'zi qayerdan kelgan va unga kim asos solgan?
Telefoningizdagi har bir ilova, buxgalteriya dasturidagi har bir hisob "algoritm" asosida ishlaydi. Bu so'z xorazmlik olim al-Xorazmiyning nomidan kelib chiqqan. Qanday qilib odam nomi fan atamasiga aylangani va hind-arab raqamlari hisobni qanchalik yengillatganini ko'ramiz.
Raqamli izlar statistikasi: katta ma'lumotlar rasmiy statistikani qanday o'zgartirmoqda?
Bugun ma'lumotni nafaqat so'rovnoma, balki telefon, to'lov terminali va sun'iy yo'ldosh ham beradi. BMT statistika komissiyasi bu "katta ma'lumotlar"ni rasmiy statistikada ishlatish uchun 2014-yilda alohida guruh tuzdi.
Enron'dan sun'iy intellektgacha: XXI asrda audit qanday o'zgardi?
Bitta yirik kompaniya qulashi butun audit kasbini o'zgartirib yubordi. Bugun esa auditorlar tanlab tekshirishdan butun ma'lumotni dastur bilan ko'rib chiqishga o'tmoqda. XXI asr auditining asosiy burilishlari.
Xulq-atvor iqtisodiyoti: odamlar nega "noto'g'ri" tanlov qiladi?
Psixologlar iqtisodga kirib keldi: 1979-yilgi istiqbol nazariyasi, 2002 va 2017-yillardagi mukofotlar. Zamonaviy iqtisodiy fikrning eng yangi yo'nalishi qisqa tezislarda.
Hammani so'ramasdan bilish: XX asrda tanlanma usuli qanday g'alaba qozondi?
1934-yilda Yeji Neyman tanlanmani to'g'ri tuzish nazariyasini taqdim etdi, 1936-yilda esa ulkan, lekin noto'g'ri tuzilgan so'rov AQSh saylovida sharmandalarcha yanglishdi. Bu ikki voqea statistikaga "ko'p emas, to'g'ri tanla" degan saboqni berdi.
Ketlening "o'rtacha odami": XIX asrda statistika jamiyatni qanday o'lchay boshladi?
Belgiyalik olim Adolf Ketle astronomiyadagi usullarni odamlarga qo'lladi va "o'rtacha odam" g'oyasini o'rtaga tashladi. U boshlagan xalqaro statistika kongresslari esa davlatlar raqamlarini taqqoslash mumkin bo'lishiga xizmat qildi.
Keyns va XX asr: davlat iqtisodiyotga qachon aralashishi kerak?
1936-yilgi "Umumiy nazariya", 1944-yilgi Bretton-Vuds konferensiyasi va 1969-yilda ilk bor berilgan iqtisod bo'yicha mukofot. XX asr iqtisodiy fikrining asosiy burilishlari bugungi bilan solishtirilgan.
Xalqaro audit standartlari qanday tug'ildi: Nyu-Yorkdan Myunxengacha
XX asrda audit ikki katta o'zgarishni boshdan kechirdi: avval AQSh birjadagi kompaniyalar uchun mustaqil auditni qonun bilan talab qildi, keyin butun dunyo buxgalterlari yagona audit standartlari ustida ishlay boshladi.
London o'lim varaqalari: statistika qanday qilib fan bo'ldi?
1662-yilda galantereya savdogari Jon Graunt cherkovlarning haftalik o'lim varaqalarini jamlab, ulardan hech kim kutmagan xulosalar chiqardi. Do'sti Uilyam Petti bu usulga "siyosiy arifmetika" deb nom berdi.
Loy taxtachadan Domesday kitobigacha: qadimda odamlar nima uchun sanalgan?
Statistika universitetdan emas, davlat omboridan boshlangan: hukmdorlar qancha odamni boqish, qanchasidan soliq olish va askar to'plashni bilishi kerak edi.
Smartfondagi polis: XXI asrda sug'urta qanday o'zgardi?
Qahvaxonadan boshlangan sug'urta bugun ilovaga ko'chdi: polis onlayn rasmiylashtiriladi, narx haydash uslubiga qarab hisoblanadi, ba'zi to'lovlar esa ariza kutmasdan avtomatik amalga oshadi.
Adam Smit va klassik maktab: 1776-yilgi kitob iqtisodni qanday fanga aylantirdi?
Igna ustaxonasi, mehnat taqsimoti va "ko'rinmas qo'l". Adam Smitning "Xalqlar boyligi" va David Rikardoning qiyosiy ustunlik g'oyasi nima uchun hali ham darsliklarning boshida turadi.
Hayot jadvalidan davlat pensiyasigacha: sug'urta qanday qilib hamma uchun bo'ldi?
Astronom Edmond Halley tuzgan o'lim jadvali hayot sug'urtasiga matematik asos berdi, Germaniyada 1880-yillarda qabul qilingan qonunlar esa sug'urtani millionlab ishchilarga majburiy himoyaga aylantirdi.
XIX asr: audit qachon majburiy bo'ldi va birinchi buxgalterlar jamiyati qayerda tuzildi?
Aksiyadorlik jamiyatlari ko'paygan sari egalar va boshqaruvchilar bir-biridan uzoqlashdi. Ular orasidagi ishonchni kim kafolatlaydi? XIX asr Britaniyasi bu savolga qonun va kasbiy institutlar bilan javob bergan.
Qahvaxona va yong'in: London sug'urtani qanday biznesga aylantirdi?
XVII asr oxirida Londonda ikki narsa sug'urtaning taqdirini o'zgartirdi: shaharni kulga aylantirgan 1666-yilgi Katta yong'in va dengizchilar yig'iladigan Edvard Lloydning qahvaxonasi.
O'rta asr Genuyasi: birinchi sug'urta shartnomalari qanday tuzilgan?
XIV asrda Italiya savdo shaharlarida xavf qarzdan ajralib, alohida shartnomaga aylandi. Notarius yozgan bu hujjatlar bugungi sug'urta polisining bobosi hisoblanadi.
Sug'urta qayerdan boshlangan: yukni dengizga tashlagan savdogarga kim pul to'lagan?
Sug'urta polisdan ancha oldin dengizda tug'ilgan: kema cho'kmasligi uchun bir savdogarning yuki tashlansa, zararni hamma bo'lishgan. Qadimgi Rim huquqida saqlangan bu qoida bugun ham ishlaydi.
Ibn Xaldun va "Muqaddima": soliq qancha yuqori bo'lsa, xazina shuncha to'ladimi?
XIV asrda yozilgan "Muqaddima"da soliq stavkasi va davlat daromadi o'rtasidagi bog'liqlik haqida fikr bor. O'rta asr Islom olamidagi bu g'oya va uning zamonaviy talqini qisqa tezislarda.
Katakli dasturxon: o'rta asrlar Angliyasida davlat hisobi qanday tekshirilgan?
Britaniya moliya vazirining lavozimi bugun ham "Chancellor of the Exchequer" deb ataladi. Exchequer so'zi shaxmat taxtasiga o'xshash katakli matodan kelib chiqqan. O'sha stol ustida sheriflarning hisobi qanday tekshirilganini ko'ramiz.
Moliya tarixi: raqamli to'lovlar va kriptovalyuta qanday paydo bo'ldi?
Pul tangadan qog'ozga, qog'ozdan hisob raqamidagi yozuvga o'tdi. 2008-yilda esa bank vositachiligisiz ishlaydigan raqamli pul g'oyasi paydo bo'ldi. Bugungi bosqich tezislarda.
Moliya tarixi: Bretton-Vuds tizimi (1944–1971) nima edi?
Ikkinchi jahon urushi tugamay turib, 40 dan ortiq mamlakat vakillari dunyo pul tizimini qayta qurish uchun bir mehmonxonada yig'ildi. Bretton-Vuds tizimining tug'ilishi va tugashi tezislarda.
Moliya tarixi: VOC aksiyalari va Amsterdam birjasi qanday paydo bo'lgan?
Bitta kema cho'ksa, bitta savdogar xonavayron. Ming kishi bo'lishsa-chi? 1602-yilgi Niderlandiya Ost-Indiya kompaniyasi aksiyalari va birinchi fond bozori haqida.
"Iqtisod" so'zining ildizi: Ksenofont va Aristotel uy xo'jaligi haqida nima degan?
Inglizcha economics so'zi qadimgi yunoncha "uyni boshqarish" degan ma'nodan kelib chiqqan. Iqtisodiy fikrning ilk qadamlari va Aristotelning "ikki xil boylik orttirish" farqi qisqa tezislarda.