Raqamli izlar statistikasi: katta ma'lumotlar rasmiy statistikani qanday o'zgartirmoqda?
Bugun ma'lumotni nafaqat so'rovnoma, balki telefon, to'lov terminali va sun'iy yo'ldosh ham beradi. BMT statistika komissiyasi bu "katta ma'lumotlar"ni rasmiy statistikada ishlatish uchun 2014-yilda alohida guruh tuzdi.
Bobil mirzasi loy taxtachaga yozgan, Graunt cherkov varaqalarini yig'gan, Gallup so'rovchilarni uyma-uy yuborgan. Bugun esa har bir karta to'lovi, har bir telefon signali va har bir onlayn xarid iz qoldiradi. Statistikaning yangi davri shu izlardan boshlanmoqda.
- "Katta ma'lumotlar" nima? Bu maxsus statistika uchun emas, boshqa maqsadda o'z-o'zidan yig'ilayotgan ulkan hajmdagi ma'lumotlar: to'lov tizimlari yozuvlari, mobil aloqa ma'lumotlari, internet-do'kon narxlari, sun'iy yo'ldosh suratlari.
- BMTning qarori. BMT Statistika komissiyasi 2014-yil martidagi 45-sessiyasida (45/110-son qaror) rasmiy statistika uchun katta ma'lumotlar bo'yicha global ishchi guruh tuzishni ma'qulladi. Guruhning birinchi yig'ilishi 2014-yil oktabrida Pekinda bo'lib o'tgan.
- Tamoyillar o'zgarmaydi. Komissiya guruh vakolatini Rasmiy statistikaning asosiy tamoyillari bilan bog'lashni talab qilgan. Bu tamoyillarni BMT Statistika komissiyasi 1994-yilda qabul qilgan, 2014-yilda esa ularni BMT Bosh Assambleyasi 68/261-son rezolyutsiyasi bilan ma'qullagan. Guruh hujjatlarida xususiy ma'lumotlardan foydalanganda ham shu tamoyillar so'zsiz amal qilishi yozilgan.
- Qiyinchiliklar. Xususiy kompaniya ma'lumotiga qanday kirish, shaxsiy hayot daxlsizligini qanday saqlash, ma'lumot butun aholini aks ettiradimi: bular hali ham muhokama qilinayotgan savollar.
- 1936-yil saboqi yana dolzarb. Katta hajm aniqlik kafolati emas. Agar ma'lumot faqat smartfon egalaridan kelsa, smartfoni yo'qlar "ko'rinmay" qoladi: xuddi telefon kitobidan tuzilgan so'rov kabi.
- Yangi va eski usul birga. Shuning uchun statistika idoralari katta ma'lumotlarni an'anaviy so'rov va ro'yxatlarning o'rniga emas, ularni to'ldiruvchi va tezlashtiruvchi manba sifatida sinab ko'rmoqda.
Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar). "Bahor" shahri statistika bo'limi non narxini kuzatadi.
| Usul | Qamrov | Natija qachon tayyor | Kuchli tomoni | Zaif tomoni |
|---|---|---|---|---|
| Hisobchi do'konlarni aylanadi | 40 ta do'kon | Oy oxirida | Aniq va tekshirilgan | Sekin, qamrov kichik |
| Kassa (chek) ma'lumotlari | 1 200 ta savdo nuqtasi | Har kuni | Tez va keng | Kassasiz bozor rastalari tushib qoladi |
Ikkala usul ham non 4 000 so'mdan 4 200 so'mga qimmatlaganini ko'rsatsa, o'sish sur'ati: 4 200 ÷ 4 000 × 100% = 105%, ya'ni 5% o'sish. Ikki manba bir-birini tasdiqlasa, raqamga ishonch ortadi. Farq chiqsa, statistik sababini qidiradi: aynan shu tekshiruv statistikani shunchaki "katta raqamlar"dan ajratib turadi.
1980-yillar, 2000-yillar va bugun (umumiy manzara, muallif umumlashmasi).
| Jihat | 1980-yillar | 2000-yillar | Bugun |
|---|---|---|---|
| Ma'lumot yig'ish | Qog'oz anketa, so'rovchi uyma-uy yuradi | Kompyuterda kiritiladigan anketa, elektron hisobotlar | Onlayn so'rov, reyestrlar, kassa va mobil ma'lumotlar |
| Hisob vositasi | Katta (markaziy) kompyuterlar, kalkulyator | Shaxsiy kompyuter va statistik dasturlar | Bulutli hisoblash va katta ma'lumotlar vositalari |
| Natija tayyor bo'lish tezligi | Oylar, ba'zan yillar | Haftalar, oylar | Ayrim ko'rsatkichlar kunlar ichida |
| Asosiy xavf | Sekinlik va qo'lda kiritish xatosi | Ma'lumotlar bazalarining nomuvofiqligi | Vakil bo'lmagan ma'lumot va shaxsiy hayot daxlsizligi |
Yana qarang
Manbalar
- BMT Statistika komissiyasi, 45-sessiya (2014) qarori 45/110 · rasmiy statistika uchun katta ma'lumotlar bo'yicha global ishchi guruhni tuzish
- UN Global Working Group on Big Data: Terms of Reference (2015) · guruh vakolati va Rasmiy statistikaning asosiy tamoyillari bilan bog'liqligi
- BMT Bosh kotibining hisoboti "Big data for official statistics" (2016) · birinchi yig'ilish 2014-yil oktabrida Pekinda
- BMT Bosh Assambleyasining 68/261-son rezolyutsiyasi: Rasmiy statistikaning asosiy tamoyillari (2014) · tamoyillar 1994-yilda Statistika komissiyasi tomonidan qabul qilingani
- Misol · muallif tomonidan tuzilgan, shartli raqamlar