Nominal o'sish 23,2% bo'lsa, real o'sish nechchi? Statistikadagi ikki raqam o'rtasidagi farq
Milliy statistika qo'mitasi nominal va real o'sish tushunchalarini tushuntirdi. Nominal o'sish qiymatning pulda ifodalangan o'zgarishi, real o'sish esa narxlar ta'siri chiqarib tashlangan o'zgarishdir. Maqolada farq boshqa misollar va oddiy formula bilan ko'rsatilgan.
Statistik xabarlarda «o'sish» so'zi ikki xil ma'noda uchraydi: nominal va real. Ikkalasi ham foizda beriladi, lekin ular bir narsani o'lchamaydi. Milliy statistika qo'mitasi bu farqni tushuntirgan; quyida shu mavzu boshqa misollar va oddiy formula bilan yoritilgan.
Ikki tushuncha
- Nominal o'sish qiymatning pulda ifodalangan o'zgarishini ko'rsatadi: u o'sha davrning o'z narxlarida hisoblanadi. Unga hajmning ham, narxning ham o'zgarishi ta'sir qiladi.
- Real o'sish narxlar o'zgarishi ta'siri chiqarib tashlangandan keyin qolgan o'zgarishni ko'rsatadi. Ishlab chiqarishda bu hajm o'zgarishi, daromadlarda esa xarid qobiliyatining o'zgarishi.
Qanday hisoblanadi?
Soddalashtirilgan formula: real o'sish (%) = ((100 + nominal o'sish) / (100 + narxlar o'sishi) − 1) × 100. Bunda nominal o'sish va narxlar o'sishi foizda olinadi.
1-misol: tikuvchilik sexi (shartli)
«Nodira» tikuvchilik sexi o'tgan yili 2 000 ta ko'ylak tikib, har birini 150 000 so'mdan sotgan. Joriy yilda 2 200 ta ko'ylak tikilgan, narxi esa 168 000 so'mga ko'tarilgan.
| Ko'rsatkich | O'tgan yil | Joriy yil | O'zgarish |
|---|---|---|---|
| Ko'ylaklar soni | 2 000 | 2 200 | +10,0% |
| Bitta ko'ylak narxi, so'm | 150 000 | 168 000 | +12,0% |
| Ishlab chiqarish qiymati, mln so'm | 300,0 | 369,6 | +23,2% |
Qiymatning 23,2% li o'sishi nominal o'sishdir. Narx ta'sirini chiqarib tashlasak: (123,2 / 112 − 1) × 100 = 10%. Bu real o'sish; u ko'ylaklar sonining o'sishiga teng, qiymatning qolgan qismi narx hisobiga o'sgan.
2-misol: daromad va xarid qobiliyati (shartli)
Xodimning maoshi nominal jihatdan oshishi mumkin, lekin narxlar tezroq o'ssa, u avvalgidan kamroq narsa sotib oladi. Quyidagi uch holat shuni ko'rsatadi:
| Nominal daromad o'sishi | Narxlar o'sishi | Real o'sish (xarid qobiliyati) |
|---|---|---|
| +12% | +8% | +3,7% |
| +8% | +8% | 0% |
| +5% | +8% | −2,8% |
Birinchi qatorda hisob: (112 / 108 − 1) × 100 = 3,7%. Uchinchi qatorda maosh 5% oshgan, narxlar 8% oshgan: (105 / 108 − 1) × 100 = −2,8%, ya'ni xarid qobiliyati pasaygan.
Statistik xabarni o'qiyotganda nimaga qarash kerak?
- «Real hisobda» yoki «nominal» degan izoh bormi? Izoh bo'lmasa, o'sishni narx ta'siridan xoli deb hisoblamang.
- Narxlar tez o'sayotgan davrda nominal o'sish yuqori ko'rinadi, real o'sish esa ancha past bo'lishi mumkin.
- Shu kunlarda e'lon qilingan xabarlarda: sog'liqni saqlash xizmatlari hajmining 14,2% li o'sishi «real hisobda» deb ko'rsatilgan; elektr uskunalar ishlab chiqarishdagi 11% va moliyaviy xizmatlardagi 22% li o'sish haqidagi xabarlarda bunday izoh yo'q.
Eslatma
Misollar muallif tomonidan tuzilgan, raqamlar shartli. Formula soddalashtirilgan: rasmiy hisoblash usuli (narx indekslari qanday qo'llanishi) xabarda berilmagan.
Rasmiy manba
Ma'lumot tanishish uchun; rasmiy matnni manbadan tekshiring.