9110 nima uchun kerak
Korxona mahsulot ishlab chiqarib, uni ombordan xaridorga jo'natganda, mahsulot endi korxonaning aktivi emas. Uning tannarxi — ishlab chiqarishga ketgan xarajat — foyda hisobida daromadga qarshi qo'yiladigan xarajatga aylanadi. Aynan shu summa 9110 da yig'iladi. Daromaddan tannarxni ayirsangiz, mahsulot sotishdan olingan yalpi natija ko'rinadi.
21-son BHMSning 384-bandiga ko'ra 9100 guruhida beshta sub-schyot bor:
| Sub-schyot | Nima uchun |
|---|---|
| 9110 «Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi» | Sotilgan tayyor mahsulot tannarxi |
| 9120 «Sotilgan tovarlarning tannarxi» | Sotilgan tovar tannarxi |
| 9130 «Bajarilgan ish va ko'rsatilgan xizmatlarning tannarxi» | Ish va xizmat tannarxi |
| 9140 «Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralarni sotib olish/xarid qilish» | Davriy hisob usulida xaridlar |
| 9150 «Davriy hisobda tovar-moddiy zaxiralar bo'yicha tuzatishlar» | Davriy hisob usulida inventarizatsiya tuzatishlari |
Tranzit schyot: bu nimani anglatadi
Rejada 9100 «T» (tranzit) turida. 21-son BHMSning 3-bandiga ko'ra tranzit hisobvaraqlar hisobot davrida ishlatiladi va davr oxirida saldoga ega bo'lmaydi: bu daromad va xarajatlarning vaqtinchalik schyotlari. Demak 9110 balansda qoldiq bo'lib turmaydi: oy yoki yil davomida unga tannarx yig'iladi, davr oxirida esa hammasi yopiladi.
Debetga nima yoziladi
385-bandga ko'ra mahsulot sotilganda uning tannarxi 9110 debetida, tayyor mahsulotlar schyotlari (2800) bilan bog'langan holda aks ettiriladi. 390-band jadvalida va boshqa jadvallarda 9110 debetlanadigan asosiy qatorlar (ular faqat misol sifatida keltirilgan):
| Holat | Kredit | Manba |
|---|---|---|
| Sotilgan tayyor mahsulot tannarxi | 2810-2830 | 390-band, 1-qator |
| Chiqib ketayotgan hayvonlar tannarxi | 1110, 1120 | 390-band, 2-qator |
| Sotilgan o'zida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulot tannarxi | 2110 | 390-band, 3-qator |
| Tekinga berish kabi boshqa chiqib ketgan mahsulot tannarxini hisobdan chiqarish | 2010 | 120-band, 29-qator |
| Yordamchi ishlab chiqarishning sotilgan mahsuloti tannarxi (9110 yoki 9130) | 2310 | 126-band, 33-qator |
| Xizmat ko'rsatuvchi xo'jaliklarning sotilgan mahsuloti tannarxi (9110 yoki 9130) | 2710 | 135-band, 28-qator |
Kreditga nima yoziladi
Yo'riqnomada 9110 kreditlanadigan alohida operatsiya keltirilmagan, faqat yopish yozuvi bor. 386-bandga ko'ra hisobot davri oxirida 9110, 9120 va 9130 schyotlari 9910 «Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)» bilan yopiladi: Dt 9910 Kt 9110 (390-band, 10-qator; 436-band, 2-qator).
Uzluksiz va davriy hisob
387-bandga ko'ra 9100 schyotlaridan amalda foydalanish korxona qaysi usulni qo'llashiga bog'liq. Uzluksiz usulda tannarx mahsulot ishlab chiqarish jarayonida xarajat schyotlarida yig'ilib boradi (388-band), shuning uchun sotilganda 9110 ga o'tkazish mumkin. Davriy usulda davr davomida xaridlar vaqtincha 9140 da yig'iladi, haqiqiy tannarx esa inventarizatsiyadan keyin aniqlanadi (389-band).
Nimalarga e'tibor berish kerak
- 9110 yoki 9120. Korxonaning o'zi ishlab chiqargan mahsulot sotilsa — 9110, boshqadan sotib olingan tovar sotilsa — 9120 (390-band, 1- va 4-qatorlar). Ikkalasini aralashtirsangiz, tannarx sub-schyotlar bo'yicha noto'g'ri ko'rinadi.
- Tannarx daromad bilan birga. Mahsulot sotilgan sanada tannarxni hisobdan chiqarishni ham yozib qo'ying: aks holda daromad hisobda bor, xarajat esa yo'q bo'lib, davr natijasi oshib ketadi (amaliy maslahat).
- Davr oxirida saldo qolmasligi kerak. Yopishdan keyin 9110 da qoldiq ko'rinsa, yopish yozuvi to'liq o'tmagan: 9110 aylanmasini 9910 ga o'tgan summa bilan solishtiring (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 7
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Sotilgan tayyor mahsulotning tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110 | 2810–2830 | 21-son BHMS, 390-band, 1-qator |
| Chiqib ketayotgan hayvonlarning tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110 | 1110, 1120 | 21-son BHMS, 390-band, 2-qator |
| Sotilgan o'zida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotning tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110 | 2110 | 21-son BHMS, 390-band, 3-qator |
| Tekinga berish kabi boshqa chiqib ketgan mahsulotning tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 29-qator |
| Yordamchi ishlab chiqarishning sotilgan mahsuloti va xizmatlarining haqiqiy tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110, 9130 | 2310 | 21-son BHMS, 126-band, 33-qator |
| Xizmat ko'rsatuvchi xo'jaliklarning sotilgan mahsuloti va xizmatlarining haqiqiy tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110, 9130 | 2710 | 21-son BHMS, 135-band, 28-qator |
| Hisobot davri oxirida tannarx schyoti yakuniy moliyaviy natijaga yopildi | 9910 | 9110 | 21-son BHMS, 390-band, 10-qator |
Misol
«Bog'ishamol Konfet» MChJ (o'ylab topilgan konditerlik sexi) oy davomida quyidagi yozuvlarni qildi:
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Sexda ishlab chiqarilgan tayyor konfetlar omborga kirim qilindi | 2810 | 2010 | 90 000 000 |
| 2 | Birinchi partiya sotildi: tannarx hisobdan chiqarildi | 9110 | 2810 | 64 000 000 |
| 3 | Ikkinchi partiya sotildi: tannarx hisobdan chiqarildi | 9110 | 2810 | 14 500 000 |
| 4 | Ombor kirimi qilinmasdan, sexdan to'g'ridan-to'g'ri yarmarkada tekinga tarqatilgan konfetlar tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110 | 2010 | 1 200 000 |
| 5 | Oy oxirida 9110 yopildi | 9910 | 9110 | 79 700 000 |
Provodkalar manbasi: 1 — 120-band, 27-qator; 2 va 3 — 390-band, 1-qator; 4 — 120-band, 29-qator; 5 — 390-band, 10-qator.
9110 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Debet aylanmasi (2, 3, 4) | 64 000 000 + 14 500 000 + 1 200 000 = 79 700 000 |
| Kredit aylanmasi (5, yopish) | 79 700 000 |
| Oy oxiridagi qoldiq | 0 |
Tekshiruv: yopishdan keyin 9110 da qoldiq yo'q, 79 700 000 so'm esa 9910 ning debetiga o'tdi. Omborda 2810 bo'yicha 90 000 000 − 64 000 000 − 14 500 000 = 11 500 000 so'mlik tayyor mahsulot qoldi (misol muallif tomonidan tuzilgan).