2810 nima uchun kerak
Sexda ish tugadi, mahsulot qadoqlanib omborga topshirildi. Shu paytdan boshlab u endi «ishlab chiqarish xarajati» emas, balki sotishni kutayotgan tayyor mahsulot. 21-son BHMS Yo'riqnomasining 136-bandida tayyor mahsulot uchta sub-schyotga bo'lingan:
| Sub-schyot | Mahsulot qayerda |
|---|---|
| 2810 «Ombordagi tayyor mahsulotlar» | Korxona omborida |
| 2820 «Ko'rgazmadagi tayyor mahsulotlar» | Ko'rgazma, yarmarka, reklama va namoyishda |
| 2830 «Vositachilik shartnomasi bo'yicha berilgan tayyor mahsulotlar» | Sotish uchun vositachiga berilgan |
2810 ana shu uchlikning asosiysi: mahsulot avval shu yerga kiradi, 2820 yoki 2830 ga esa 2810 dan o'tadi (139 va 140-bandlar).
Aktiv schyot: bu nimani anglatadi
Hisobvaraqlar rejasida 2800 guruhi «A» (aktiv) turida. 3-bandga ko'ra aktiv schyotning ko'payishi debetda, kamayishi kreditda yoziladi, qoldiq esa debetda bo'ladi. Demak 2810 ning debet qoldig'i omborda hozir turgan, hali sotilmagan mahsulotning tannarxini ko'rsatadi.
Qaysi qiymatda yoziladi
138-bandga ko'ra 2810 da mahsulot haqiqiy ishlab chiqarish tannarxida yuritiladi. Shu bandda uchta alohida holat bor:
- Qishloq xo'jaligi. O'simlikchilik, chorvachilik va qayta ishlangan mahsulot yil davomida biznes-rejadagi prognoz tannarxda yuritiladi; yil oxirida haqiqiy tannarx bilan farq hisoblanib, yil oxiridagi qoldiqqa tegishli ulushda tuzatiladi.
- Sotish uchun qurilgan obyekt. Realizatsiya qilishga mo'ljallangan qurilish obyektining tannarxi ham 2810 da yuritiladi.
- Hisob bahosi. Analitik hisobda mahsulotni hisob bahosida (reja tannarxi, sotish narxi va hokazo) yuritib, haqiqiy tannarx bilan farqni alohida ko'rsatish mumkin. Farqni sotilgan mahsulotga taqsimlashning hisob-kitobi saytdagi alohida maqolada batafsil ko'rsatilgan (pastdagi «Yana qarang» bo'limiga qarang).
2810 ga nima kirmaydi
137-bandga ko'ra chetga ko'rsatilgan xizmat va bajarilgan ish tayyor mahsulot hisoblanmaydi va 2800 guruhiga yozilmaydi: ularning haqiqiy xarajati xarajat schyotlaridan to'g'ridan-to'g'ri 9130 «Bajarilgan ish va ko'rsatilgan xizmatlarning tannarxi»ga o'tkaziladi. Buyurtmachiga joyida topshiriladigan, lekin qabul qilish dalolatnomasi hali rasmiylashtirilmagan mahsulot ham 2810 ga emas, tugallanmagan ishlab chiqarish tarkibida qoladi.
Debetga nima yoziladi
141-band jadvalidagi kirim yo'llari: asosiy sex, yordamchi sex yoki xizmat ko'rsatuvchi xo'jalikdan kirim, yarim tayyor usulda kirim (2110 dan), ko'rgazmadan qaytgan mahsulot, ajratilgan bo'linmadan kelgan mahsulot, inventarizatsiyada chiqqan ortiqcha mahsulot va qayta baholashda qiymatning oshirilishi.
Kreditga nima yoziladi
Asosiy chiqim — sotuv: xaridorga jo'natilgan mahsulot tannarxi 2810 kreditidan 9110 «Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi» debetiga o'tadi (138-band). 141-band jadvalidagi qolgan chiqim yo'llari: korxonaning o'z ehtiyojiga ishlatish yoki sexga qayta ishlovga qaytarish, yaroqsiz mahsulotni tuzatishga berish, kelgusi davr xarajatlari tarkibidagi ishlarga ishlatish, ko'rgazmaga berish, ajratilgan bo'linmaga berish, moliyaviy investitsiya hisobiga berish, tekinga berish, qayta baholashda qiymatning kamaytirilishi va inventarizatsiyadagi kamomad (aybdorli va aybdorsiz).
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Kamomadda aybdor bormi. Aybdor aniqlanmagan kamomad Dt 5910 Kt 2810 (141-band, 8-qator), moddiy javobgar shaxs aybi bilan bo'lgan kamomad Dt 4730 Kt 2810 (141-band, 13-qator) bilan yoziladi. Shuning uchun inventarizatsiya hujjatida aybdor masalasi aniq yozilgan bo'lishi kerak.
- Daromad bu yerda emas. 2810 faqat tannarxni ko'rsatadi. Sotish narxi va daromad 9010 «Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar»da alohida yoziladi; 2810 dan esa 9110 ga faqat tannarx chiqadi.
- Analitik hisob. 140-bandga ko'ra 2810, 2820, 2830 bo'yicha analitik hisob javobgar shaxslar, mahsulot turlari (navi, partiyasi) va saqlash joylari bo'yicha yuritiladi. Bir nechta mahsulot ishlab chiqaradigan korxonada har tur uchun alohida kartochka yuritish shu talabdan kelib chiqadi.
- Ko'rgazmaga berilgan mahsulot sotilmagan (amaliy maslahat). 2820 ga o'tgan mahsulot hali korxona mulki; uni sotuv deb 9110 ga yozib yubormang. Ko'rgazmada sotilsa, 2810 dagi kabi yozuvlar beriladi (139-band).
Asosiy provodkalar 12
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Asosiy yoki yordamchi sexdan, xizmat ko'rsatuvchi xo'jalikdan tayyor mahsulot omborga kirim qilindi | 2810 | 2010, 2310, 2710 | 21-son BHMS, 141-band, 1-qator |
| Hisobning yarim tayyor usulida tayyor mahsulot kirim qilindi | 2810 | 2110 | 21-son BHMS, 141-band, 2-qator |
| Ajratilgan bo'linmadan tayyor mahsulot keldi | 2810 | 6110 | 21-son BHMS, 141-band, 14-qator |
| Inventarizatsiyada ortiqcha tayyor mahsulot aniqlandi | 2810 | 9390 | 21-son BHMS, 141-band, 5-qator |
| Sotilgan tayyor mahsulotning tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110 | 2810–2830 | 21-son BHMS, 141-band, 11-qator |
| Tayyor mahsulot korxonaning ichki ehtiyojiga ishlatildi yoki sexga qayta ishlovga qaytarildi | 2010, 2310, 2510, 2710, 9410–9430 | 2810 | 21-son BHMS, 141-band, 6-qator |
| Ombordagi tayyor mahsulot yaroqsiz mahsulotni tuzatish uchun berildi | 2610 | 2810 | 21-son BHMS, 141-band, 7-qator |
| Tayyor mahsulot ko'rgazmaga berildi | 2820 | 2810 | 21-son BHMS, 141-band, 10-qator |
| Tayyor mahsulot ajratilgan bo'linmaga berildi | 4110 | 2810–2830 | 21-son BHMS, 141-band, 15-qator |
| Tayyor mahsulot tekinga berildi | 9430 | 2810 | 21-son BHMS, 141-band, 16-qator |
| Inventarizatsiyada kamomad aniqlandi, aybdor shaxs aniqlanmagan | 5910 | 2810 | 21-son BHMS, 141-band, 8-qator |
| Inventarizatsiyada moddiy javobgar shaxs aybi bilan kamomad aniqlandi | 4730 | 2810 | 21-son BHMS, 141-band, 13-qator |
Misol
«Chortoq konserva» MChJ (o'ylab topilgan korxona) mavsumni bo'sh ombor bilan boshladi va oy davomida ikki xil mahsulot chiqardi. Analitik hisob har bir mahsulot turi bo'yicha alohida yuritiladi (140-band). Haqiqiy ishlab chiqarish tannarxi: pomidor pastasi — banka 9 000 so'm, olma murabbosi — banka 11 000 so'm.
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Miqdor, banka | Summa, so'm | Asos (21-son BHMS, 141-band) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Asosiy sexdan pomidor pastasi kirim qilindi | 2810 | 2010 | 6 000 | 54 000 000 | 1-qator |
| 2 | Asosiy sexdan olma murabbosi kirim qilindi | 2810 | 2010 | 1 500 | 16 500 000 | 1-qator |
| 3 | Pasta xaridorlarga sotildi (tannarxi) | 9110 | 2810 | 4 500 | 40 500 000 | 11-qator |
| 4 | Murabbo xaridorlarga sotildi (tannarxi) | 9110 | 2810 | 1 000 | 11 000 000 | 11-qator |
| 5 | Pasta viloyatdagi ajratilgan bo'linmaga jo'natildi | 4110 | 2810 | 800 | 7 200 000 | 15-qator |
| 6 | Murabbo bolalar uyiga tekinga berildi | 9430 | 2810 | 100 | 1 100 000 | 16-qator |
| 7 | Qopqog'i shikastlangan pasta sexga qayta qadoqlashga qaytarildi | 2010 | 2810 | 60 | 540 000 | 6-qator |
| 8 | Inventarizatsiya: pasta kam chiqdi, aybdor aniqlanmadi | 5910 | 2810 | 20 | 180 000 | 8-qator |
| 9 | Inventarizatsiya: murabbo ortiqcha chiqdi | 2810 | 9390 | 10 | 110 000 | 5-qator |
9-operatsiyada ortiqcha murabbo shartli ravishda tannarx bo'yicha (11 000 so'mdan) baholandi. 3 va 4-operatsiyalardagi sotuv narxi va daromad 9010 da alohida yoziladi, 6-operatsiyaning soliq oqibatlari esa bu misolga kiritilmagan.
Mahsulot turlari bo'yicha oy oxiridagi qoldiq:
| Mahsulot | Kirim, banka | Chiqim, banka | Qoldiq, banka | Qoldiq, so'm |
|---|---|---|---|---|
| Pomidor pastasi | 6 000 | 5 380 | 620 | 5 580 000 |
| Olma murabbosi | 1 510 | 1 100 | 410 | 4 510 000 |
| Jami 2810 | 10 090 000 |
2810 bo'yicha summa tekshiruvi:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Oy boshidagi qoldiq | 0 |
| Debet aylanmasi (1, 2, 9) | 70 610 000 |
| Kredit aylanmasi (3–8) | 60 520 000 |
| Oy oxiridagi qoldiq | 10 090 000 |
Tekshiruv: 70 610 000 − 60 520 000 = 10 090 000 so'm, bu turlar bo'yicha qoldiqlar yig'indisiga (5 580 000 + 4 510 000) teng. Agar ikki natija farq qilsa, qaysidir operatsiya bir turga yozilib, boshqa tur kartochkasida chiqim qilingan bo'ladi: avval miqdorlarni, keyin summalarni solishtiring (amaliy maslahat; misol muallif tomonidan tuzilgan).