9010 Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar

9010 nima uchun kerak

Sex, tegirmon yoki tikuv korxonasi o'zi tayyorlagan mahsulotni sotganda, shu sotuvdan topilgan daromad 9010 «Tayyor mahsulotlarni sotishdan daromadlar» sub-schyotida yig'iladi. Yo'riqnomaning 379-bandi 9000 guruhida beshta sub-schyotni sanab o'tadi, ulardan uchtasi sotuv turiga qarab tanlanadi:

Qolgan ikkitasi — 9040 «Sotilgan tovarlar (mahsulotlar)ning qaytishi» va 9050 «Xaridorlar va buyurtmachilarga berilgan chegirmalar» — daromadni kamaytiruvchi schyotlar (pastda batafsil).

Tranzit schyot: bu nimani anglatadi

Hisobvaraqlar rejasida 9000 guruhi «T» (tranzit) turida. 21-son BHMSning 3-bandiga ko'ra, tranzit hisobvaraqlar daromad va xarajatlarning vaqtinchalik hisobvaraqlari bo'lib, hisobot davri oxirida saldoga ega bo'lmaydi. 9010 ga qo'llasak:

• davr davomida har bir sotuv 9010 kreditiga yoziladi va daromad to'planib boradi;
• davr oxirida to'plangan summa 9910 «Yakuniy moliyaviy natija (foyda yoki zarar)»ga o'tkaziladi (380-band);
• shundan keyin 9010 da qoldiq qolmaydi, yangi davr noldan boshlanadi.

Xuddi shu bandga ko'ra, buxgalteriya balansida doimiy hisobvaraqlar aks ettiriladi; 9010 esa doimiy emas, tranzit schyot.

Kreditga nima yoziladi

380-bandga ko'ra, 9010 kreditida asosiy faoliyatdan olingan daromad yoziladi; qarshi tomonda olinadigan hisobvaraqlar (xaridor qarzi) yoki pul schyotlari turadi. Shu bandda yana bir muhim gap bor: bu schyotlarda sotishdan tushgan sof tushum aks ettiriladi. 383-band jadvalida 9010 kreditiga yoziladigan holatlar (jadvaldagi barcha kredit qatorlari):

• mahsulot xaridorga jo'natildi va hisob-kitob hujjati taqdim etildi (1-qator);
• mahsulot naqd pulga sotildi (2-qator);
• mahsulot korxonaning o'z xodimiga sotildi (3-qator);
• dividend pul bilan emas, mahsulot bilan to'landi (4-qator);
• vositachilik operatsiyalari bo'yicha vositachilik mukofoti hisoblandi (5-qator);
• mahsulot shu'ba yoki qaram xo'jalik jamiyatiga sotildi (6-qator);
• oldingi davrlarda olingan, lekin shu davrga tegishli daromad 6230 dan o'tkazildi (7-qator).

Debetga nima yoziladi

9010 debetiga kundalik sotuv yozilmaydi. 383-band jadvaliga ko'ra, debet faqat davr oxiridagi yopish yozuvlarida ishlatiladi:

• 9040 dagi qaytarilgan mahsulot summasi 9010 ga o'tkaziladi (10-qator);
• 9050 dagi berilgan chegirmalar summasi 9010 ga o'tkaziladi (11-qator);
• qolgan sof summa 9910 ga yopiladi (12-qator).

Nimalarga e'tibor berish kerak

• QQS 9010 ga kirmaydi. 383-band jadvalining 1-qatorida summa «QQS, aksizlardan tashqari» deb ko'rsatilgan. 378-bandga ko'ra, sotishdagi QQS va aksiz xaridor qarzi yoki pul schyotining debetida va 6400 guruhining kreditida yoziladi. Xaridorga jo'natishda bu Dt 4010 Kt 6410 (275-band, 2-qator).
• Tannarx alohida yoziladi. 378-bandga ko'ra, moliyaviy natija uchun daromad va xarajat alohida schyotlarda yuritiladi. Sotilgan tayyor mahsulotning tannarxi 9010 dan ayrilmaydi: u Dt 9110 «Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi» Kt 2810 — 2830 bilan yoziladi (390-band, 1-qator).
• Qaytarish va chegirma to'g'ridan-to'g'ri 9010 dan ayrilmaydi. 381- va 382-bandlarga ko'ra, 9040 va 9050 shu guruh uchun kontr-passiv hisobvaraqlar: ularning debet aylanmasi daromadni kamaytiradi. Davr davomida ular alohida yig'iladi, davr oxirida esa 9010 ga yopiladi (383-band, 10- va 11-qatorlar). Shunday qilib, davr davomida yalpi sotuv (9010) va undan ayriladigan summalar (9040, 9050) alohida ko'rinib turadi (amaliy maslahat).
• Oldindan olingan daromad. 380-bandga ko'ra, oldingi davrlarda olingan, ammo joriy davrga tegishli daromad 6230 «Boshqa kechiktirilgan daromadlar» orqali o'tadi: mahsulot topshirilgan davrda Dt 6230 Kt 9010 yoziladi (383-band, 7-qator; 265-band).
• Analitik hisob. 382-bandning oxiriga ko'ra, 9000 guruhi bo'yicha analitik hisob har bir mahsulot turi bo'yicha alohida yuritiladi; zarur bo'lsa hududlar va boshqaruv uchun kerakli boshqa segmentlar bo'yicha ham yuritish mumkin. Masalan, non zavodi «non», «bulochka», «tort» bo'yicha alohida analitik schyotlar ochsa, qaysi mahsulot ko'p daromad keltirayotganini darhol ko'radi (amaliy maslahat).
• Davr oxirida qoldiq qolsa (amaliy maslahat). 9010 tranzit schyot, 3-bandga ko'ra davr oxirida saldosi bo'lmasligi kerak. Yopishdan keyin ham qoldiq ko'rinsa, demak yopish yozuvi qilinmagan yoki 9040/9050 ni yopish esdan chiqqan: yopish yozuvlarini qayta tekshiring.