5010 nima uchun kerak
Tashkilot kassasidagi so'mdagi naqd pul shu sub-schyotda hisobga olinadi. 21-son BHMS Yo'riqnomasining 222-bandiga ko'ra, kassadagi pulning mavjudligi va harakati haqidagi ma'lumot ikki hisobvaraqda yig'iladi: 5010 «Milliy valyutadagi pul mablag'lari» va 5020 «Chet el valyutasidagi pul mablag'lari».
Oddiy qilib aytganda: kassadagi so'm — 5010 da, kassadagi chet el valyutasi — 5020 da.
Shu bandda yana bir imkoniyat aytilgan: ayrim tashkilotlar (transport, aloqa) zarur bo'lsa kassa uchun «Tashkilot kassasi», «Operatsion kassa» kabi alohida hisobvaraqlar ochishi mumkin.
Aktiv schyot: bu nimani anglatadi
Hisobvaraqlar rejasida 5000 schyoti «A» (aktiv) turida. 21-son BHMSning 3-bandida aktiv hisobvaraqda resurslarning qoldig'i va ko'payishi debetda, kamayishi esa kreditda aks ettirilishi aytilgan. Kassaga qo'llasak:
- kassaga pul kirsa — 5010 debetlanadi;
- kassadan pul chiqsa — 5010 kreditlanadi;
- qoldiq (saldo) debetda bo'ladi va kassada hozir qancha so'm borligini ko'rsatadi.
Debetga nima yoziladi
222-bandga ko'ra, debetda tashkilot kassasiga kelib tushgan pul aks ettiriladi. 223-band jadvalidagi debet misollaridan to'rttasi: naqd pulga sotishdan tushum, bankdan kassaga olingan pul, hisobdor shaxs qaytargan ishlatilmagan bo'nak, ta'sischining ustav kapitaliga naqd kiritgan ulushi. Provodkalari pastdagi «Asosiy provodkalar» jadvalida.
Kreditga nima yoziladi
Xuddi shu bandga ko'ra, kreditda kassadan to'langan pul hamda limitdan ortgan naqd pulning bankka topshirilishi yoziladi. 223-band jadvalidagi kredit misollaridan uchtasi: xodimlarga ish haqi berish, hisobdor shaxsga pul berish, kassadagi pulni bankka topshirish.
5010 yoki 5020: qaysi birini tanlash
| Kassadagi pul | Sub-schyot |
|---|---|
| So'm | 5010 «Milliy valyutadagi pul mablag'lari» |
| Chet el valyutasi | 5020 «Chet el valyutasidagi pul mablag'lari» |
Bankdagi hisob-kitob hisobvarag'idagi pul esa kassaga emas, 5110 «Hisob-kitob hisobvarag'i»ga yoziladi (Yo'riqnoma, 224-band).
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Inkassatorga berilgan pul. U kassadan chiqqan, lekin bankka hali kelmagan. 238-bandga ko'ra, bunday pul 5710 «Yo'ldagi pul mablag' (o'tkazma)lari»da hisobga olinadi: avval Dt 5710 Kt 5010 (239-band, 1-qator), pul bankka kelib tushgach Dt 5110 Kt 5710 (239-band, 7-qator).
- Qaytarilgan bo'nak. Bo'nak berilganda 180-bandga ko'ra xodimlarga berilgan bo'naklar schyoti (4200 guruhi) debetlanadi, kassa schyoti (5010 yoki 5020) esa kreditlanadi. Hisobdor shaxs ishlatmagan pulni kassaga qaytarsa, pul kassaga qaytib kiradi: Dt 5010, 5020 Kt 4220-4290 (223-band, 5-qator).
- Kassadagi kamomad. Inventarizatsiyada pul kam chiqsa, 223-band jadvalining 20-qatorida Dt 4730 «Moddiy zararni qoplash bo'yicha xodimlarning qarzi», Kt 5010, 5020 ko'rsatilgan.
- Kredit qoldiq (amaliy maslahat). 5010 aktiv schyot, 3-bandga ko'ra uning qoldig'i debetda bo'ladi; kassada bor puldan ortiq pul berib ham bo'lmaydi. Shuning uchun hisobda 5010 bo'yicha kredit qoldiq chiqsa, bu xato belgisi: biror kirim yozilmay qolgan yoki chiqim ikki marta yozilgan bo'lishi mumkin, yozuvlarni qayta tekshiring.
Asosiy provodkalar 9
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Mahsulot, ish va xizmatlarni naqd pulga sotishdan tushum kassaga kirdi | 5010, 5020 | 9010–9030 | 21-son BHMS, 223-band, 2-qator |
| Ish haqi, nafaqa, mukofot kabi to'lovlarni berish uchun hisob-kitob hisobvarag'idan kassaga pul olindi | 5010 | 5110 | 21-son BHMS, 226-band, 13-qator |
| Hisobdor shaxs ishlatilmagan bo'nakni kassaga qaytardi | 5010, 5020 | 4220–4290 | 21-son BHMS, 223-band, 5-qator |
| Ta'sischi ustav kapitalidagi ulushini naqd pulda kiritdi | 5010, 5020 | 4610 | 21-son BHMS, 223-band, 7-qator |
| Hisoblangan ish haqi va boshqa to'lovlar (mukofot va shu kabilar) kassadan berildi | 6710 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 14-qator |
| Hisobdor shaxsga kassadan pul berildi | 4220–4290 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 15-qator |
| Kassadagi pul bankdagi hisob-kitob hisobvarag'iga topshirildi | 5110 | 5010 | 21-son BHMS, 226-band, 4-qator |
| Kassadagi naqd pul hisob-kitob hisobvarag'iga o'tkazish uchun inkassatorga topshirildi | 5710 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 239-band, 1-qator |
| Inventarizatsiyada kassada pul kamomadi aniqlandi | 4730 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 20-qator |
Misol
«Yashil vodiy» MChJ (o'ylab topilgan korxona) kassasida kun boshida 800 000 so'm bor edi. Kun davomida quyidagilar bo'ldi:
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ish haqi berish uchun bankdan pul olindi | 5010 | 5110 | 12 000 000 |
| 2 | Xodimlarga ish haqi berildi | 6710 | 5010 | 12 000 000 |
| 3 | Ta'minotchi Karimovga umumxo'jalik xarajatlari uchun bo'nak berildi | 4230 | 5010 | 600 000 |
| 4 | Karimov ishlatmagan pulni qaytardi | 5010 | 4230 | 150 000 |
| 5 | Ta'sischi ustav kapitalidagi ulushidan naqd pul kiritdi | 5010 | 4610 | 2 000 000 |
| 6 | Kun oxirida pul bankka topshirildi | 5110 | 5010 | 2 000 000 |
Karimov sarflagan 450 000 so'm kassaga taalluqli emas: u xarajat turiga qarab boshqa schyotlarda yoziladi (Yo'riqnoma, 180-band).
5010 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Kun boshidagi qoldiq | 800 000 |
| Debet aylanmasi (1, 4, 5) | 14 150 000 |
| Kredit aylanmasi (2, 3, 6) | 14 600 000 |
| Kun oxiridagi qoldiq | 350 000 |
Tekshiruv: 800 000 + 14 150 000 − 14 600 000 = 350 000 so'm. Kun oxirida kassani sanaganda ham 350 000 so'm chiqishi kerak. Farq chiqsa, kunning kirim va chiqim hujjatlarini qayta solishtirib chiqing (amaliy maslahat; misol muallif tomonidan tuzilgan).