4610 nima uchun kerak
Ikki do'st MChJ ochmoqchi: ustav kapitali 100 mln so'm, har biri o'z ulushini keyin kiritadi. Korxona ro'yxatdan o'tgan kundan boshlab ta'sischilar korxona oldida qarzdor: va'da qilingan ulush hali kelib tushmagan. Mana shu qarz — kim qancha kiritishi kerak, qanchasini kiritdi — 4610 da kuzatiladi.
21-son BHMSning 196-bandiga ko'ra bu yerda tashkilot ta'sischilarining (aksiyadorlar, shirkat shartnomasi sheriklari va boshqalar) ustav kapitaliga ulushlar bo'yicha joriy qarzlari umumlashtiriladi. 4600 guruhida bitta sub-schyot bor — 4610.
Aktiv schyot: bu nimani anglatadi
Rejada 4600 «A» (aktiv) turida: bu korxonaning ta'sischilardan olinadigan talabi. 21-son BHMSning 3-bandiga ko'ra aktiv schyotda qoldiq va ko'payish debetda, kamayish kreditda yoziladi:
- ustav kapitali e'lon qilinsa — talab paydo bo'ladi, 4610 debetlanadi;
- ta'sischi pul yoki mulk kiritsa — talab kamayadi, 4610 kreditlanadi;
- debet qoldiq ta'sischilar hali kiritmagan ulushni ko'rsatadi.
Debetga nima yoziladi
197-bandga ko'ra korxonani tashkil qilishda ta'sischilar yoki aksiyaga obuna bo'lganlarning qarz summasi 4610 debetida, ustav kapitali schyotlari (8300) bilan bog'langan holda yoziladi. 198-band jadvalining 1-qatori: korxona ro'yxatdan o'tgach, ishtirokchilar ulushlari (yoki aksiyaga obuna) summasida e'lon qilingan ustav kapitali — Dt 4610 Kt 8310, 8320, 8330. 348-band jadvalining 1-qatori ham shuni takrorlaydi.
Kreditga nima yoziladi
Ulush kelib tushganda 4610 kreditlanadi; debetdagi schyot nima kiritilganiga bog'liq (197-band). 198-band jadvalining 2–7-qatorlari:
| Ta'sischi nima kiritdi | Debet |
|---|---|
| Tugallanmagan qurilish, asbob-uskuna, asosiy vositalar | 0110-0190, 0710-0720, 0810 |
| Nomoddiy aktivlar | 0410-0490 |
| Uzoq va qisqa muddatli investitsiyalar | 0610, 5810 |
| Tovar-moddiy zaxiralar | 1010-2990 |
| Pul mablag'lari | 5010-5530 |
| Ulush ta'sischining ish haqidan ushlab qolindi | 6710 |
Boshqa jadvallarda ham 4610 kreditlanadigan qatorlar bor, masalan kassaga naqd pul kiritish (5010, 5020 — 223-band, 7-qator), yosh hayvonlar (1110 — 111-band, 7-qator) va ta'sis hujjatlariga o'zgartirish ro'yxatdan o'tgach 6630 dagi ulushlarning hisobga olinishi (6630 — 285-band jadvali, 7-qator).
Aksiyalar uchun to'lov sifatida natura shaklida berilgan mol-mulk ta'sischilar kelishuvida belgilangan bahoda kirim qilinadi (197-band).
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Har bir ta'sischi alohida. 197-bandga ko'ra 4610 bo'yicha analitik hisob har bir ta'sischi bo'yicha yuritiladi. Umumiy qoldiq to'g'ri bo'lsa ham, kim qancha qarz ekani ko'rinishi kerak.
- Pul va natura farqi. Pul kelganda Dt 5110 (yoki 5010) Kt 4610, mulk kelganda Dt mulk schyoti Kt 4610. Ikkala holda ham kredit — 4610.
- Ro'yxatdan o'tgach. Ustav kapitali (8330) tashkilot ro'yxatdan o'tgandan keyin ta'sis hujjatlaridagi summada aks etadi, shu paytda 4610 debetlanadi (347-band).
- Ta'sischi bilan ulush muddatini ta'sis hujjatidagi shartlar bo'yicha solishtirib, oy oxirida 4610 qoldig'ini har bir ta'sischi kartochkasi bilan tekshirib boring (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 10
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Ro'yxatdan o'tgach ustav kapitalining e'lon qilingan hajmi ta'sischilar qarzi sifatida aks ettirildi | 4610 | 8310, 8320, 8330 | 21-son BHMS, 198-band, 1-qator |
| Ta'sischi tugallanmagan qurilish, asbob-uskuna yoki asosiy vositani ulush sifatida kiritdi | 0110–0190, 0710–0720, 0810 | 4610 | 21-son BHMS, 198-band, 2-qator |
| Ta'sischi nomoddiy aktivlarni ulush (aksiyaga obuna to'lovi) sifatida kiritdi | 0410–0490 | 4610 | 21-son BHMS, 198-band, 3-qator |
| Ta'sischi uzoq yoki qisqa muddatli investitsiyalarni ulush sifatida kiritdi | 0610, 5810 | 4610 | 21-son BHMS, 198-band, 4-qator |
| Ta'sischi tovar-moddiy zaxiralarni ulush sifatida kiritdi | 1010–2990 | 4610 | 21-son BHMS, 198-band, 5-qator |
| Ta'sischi ulushi pul mablag'lari ko'rinishida kelib tushdi | 5010–5530 | 4610 | 21-son BHMS, 198-band, 6-qator |
| Ustav kapitaliga ulush ta'sischining ish haqidan ushlab qolindi | 6710 | 4610 | 21-son BHMS, 198-band, 7-qator |
| Ta'sischi o'z ulushi hisobidan kassaga naqd pul kiritdi | 5010, 5020 | 4610 | 21-son BHMS, 223-band, 7-qator |
| Ta'sischilardan ulush sifatida olingan yosh hayvonlar kirim qilindi | 1110 | 4610 | 21-son BHMS, 111-band, 7-qator |
| Ustav kapitali to'plangan kapital miqdorigacha kamaytirildi | 8310–8330 | 4610 | 21-son BHMS, 348-band, 3-qator |
Misol
«Dilnura Savdo» MChJ (o'ylab topilgan ulgurji savdo korxonasi) ikki ta'sischi — Aziza (60 mln) va Botir (40 mln) tomonidan tashkil etildi, ustav kapitali 100 mln so'm. Ro'yxatdan o'tgach quyidagi yozuvlar qilindi:
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ro'yxatdan o'tgach e'lon qilingan ustav kapitali aks ettirildi | 4610 | 8330 | 100 000 000 |
| 2 | Aziza ulushining bir qismini hisob-kitob hisobvarag'iga kiritdi | 5110 | 4610 | 30 000 000 |
| 3 | Aziza ulushining qolgan qismini uskuna bilan kiritdi | 0130 | 4610 | 25 000 000 |
| 4 | Botir ulushining bir qismini materiallar bilan kiritdi | 1010 | 4610 | 15 000 000 |
| 5 | Botir (korxonada ishlaydi) ulushining bir qismi ish haqidan ushlab qolindi | 6710 | 4610 | 5 000 000 |
Provodkalar manbasi: 1 — 198-band, 1-qator; 2 — 6-qator; 3 — 2-qator; 4 — 5-qator; 5 — 7-qator.
4610 bo'yicha hisob (ta'sischilar bo'yicha):
| Ta'sischi | Hisob | Qoldiq, so'm |
|---|---|---|
| Aziza | 60 000 000 − 30 000 000 − 25 000 000 | 5 000 000 |
| Botir | 40 000 000 − 15 000 000 − 5 000 000 | 20 000 000 |
| Jami 4610 | 25 000 000 |
Tekshiruv: debet aylanmasi 100 000 000, kredit aylanmasi 30 + 25 + 15 + 5 = 75 mln so'm, qoldiq 25 mln so'm debetda: ta'sischilar hali shuncha ulush kiritishlari kerak (misol muallif tomonidan tuzilgan).