8330 nima uchun kerak
Ustav kapitali — ta'sischilar korxona mulkiga qo'ygan mablag'ning pul ifodasidagi yig'indisi (344-band). Tashkilotning tashkiliy-huquqiy shakliga qarab bu mablag' ishtirokchilarning pay va ulushlaridan iborat bo'lishi mumkin: kim qancha qo'yganini ta'sis hujjatlari belgilaydi. Mana shu kapitalning holati va harakati 8330 da yuritiladi (347-band).
21-son BHMSning 343-bandiga ko'ra ustav kapitali (8300) uch sub-schyotda yuritiladi:
| Sub-schyot | Nima uchun |
|---|---|
| 8310 «Oddiy aksiyalar» | Oddiy aksiyalardan iborat aksiyadorlik kapitali |
| 8320 «Imtiyozli aksiyalar» | Imtiyozli aksiyalardan iborat aksiyadorlik kapitali |
| 8330 «Pay va ulushlar» | Qatnashuvchilarning pay va ulushlari |
Passiv schyot: bu nimani anglatadi
Rejada 8300 «P» (passiv) turida. 21-son BHMSning 3-bandiga ko'ra passiv hisobvaraqda majburiyat va xususiy kapitalning qoldig'i va ko'payishi kreditda, kamayishi debetda yoziladi. Demak:
- ustav kapitali shakllansa yoki oshsa — 8330 kreditlanadi;
- ustav kapitali kamaysa yoki ulush qaytarilsa — 8330 debetlanadi;
- kredit qoldiq korxonaning ta'sis hujjatlaridagi pay va ulushlari yig'indisini ko'rsatadi.
Kreditga nima yoziladi
347-bandga ko'ra korxona ro'yxatdan o'tgach, ustav kapitali ta'sis hujjatlarida belgilangan pay va ulushlardan tashkil topadi: 8330 kreditida va 4610 debetida aks ettiriladi. Jadvallarda 8330 kreditlanadigan qatorlar:
| Holat | Debet | Manba |
|---|---|---|
| Ro'yxatdan o'tgach ta'sis hujjatlaridagi summada ustav kapitali tasdiqlandi | 4610 | 348-band, 1-qator |
| Foydaning ustav kapitalini ko'paytirishga yo'naltirilgan qismi | 6610 | 348-band, 2-qator, b) kichik qator |
| Maqsadli tushum (grant yoki subsidiya) ustav kapitalini ko'paytirishga yo'naltirildi | 8810, 8820 | 374-band, 3-qator |
Debetga nima yoziladi
| Holat | Kredit | Manba |
|---|---|---|
| Ustav kapitali to'plangan kapital miqdorigacha kamaytirildi | 4610 | 348-band, 3-qator |
| Ta'sischilarga ulushlari qaytarilishi | 6620 | 348-band, 4-qator |
| Chiqib ketayotgan ta'sischiga ulushi bo'yicha qarz hisoblandi | 6620 | 285-band jadvali, 4-qator |
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Faqat ta'sischilar qarori bilan. 344-bandga ko'ra ustav kapitalining ko'payishi yoki kamayishi ta'sischilar qarori asosida va ta'sis hujjatlariga o'zgartirish kiritilgandan keyingina amalga oshadi. Hujjatsiz 8330 ni o'zgartirmang.
- Ustav kapitali hujjatdagi summadan oshmaydi. Hisobdagi hajm ro'yxatdan o'tgan ta'sis hujjatlaridagi summadan oshishi mumkin emas (344-band).
- Har bir ta'sischi alohida. 347-bandga ko'ra 8330 bo'yicha analitik hisob har bir ta'sischi bo'yicha yuritiladi.
- 8330 va 4610 farqi. 8330 — kapitalning o'zi, 4610 — uning hali kiritilmagan qismi. Ikkalasining farqi ta'sischilar haqiqatda kiritgan ulushni ko'rsatadi (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 7
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Ro'yxatdan o'tgach ta'sis hujjatlaridagi summada ustav kapitali tasdiqlandi | 4610 | 8310–8330 | 21-son BHMS, 348-band, 1-qator |
| Foydaning bir qismi dividend sifatida hisoblandi (ustav kapitalini ko'paytirish uchun) | 8710 | 6610 | 21-son BHMS, 348-band, 2-qator, a) kichik qator |
| Dividend bo'lib hisoblangan foyda ustav kapitalini ko'paytirishga yo'naltirildi | 6610 | 8310–8330 | 21-son BHMS, 348-band, 2-qator, b) kichik qator |
| Grant yoki subsidiya summasi ustav kapitali hajmini ko'paytirishga yo'naltirildi | 8810, 8820 | 8310, 8320, 8330, 8420 | 21-son BHMS, 374-band, 3-qator |
| Ustav kapitali to'plangan kapital miqdorigacha kamaytirildi | 8310–8330 | 4610 | 21-son BHMS, 348-band, 3-qator |
| Ta'sischilarga ulushlari qaytarilishi hisoblandi | 8330 | 6620 | 21-son BHMS, 348-band, 4-qator |
| Chiqib ketayotgan ta'sischiga ulushi bo'yicha qarz to'landi | 6620 | 5010–5530 | 21-son BHMS, 285-band jadvali, 5-qator |
Misol
«Dilnura Savdo» MChJ (o'ylab topilgan ulgurji savdo korxonasi) ro'yxatdan o'tgach, bir yil davomida quyidagi yozuvlarni qildi:
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Ro'yxatdan o'tgach ustav kapitali tasdiqlandi | 4610 | 8330 | 100 000 000 |
| 2 | Ta'sischilar qaroriga ko'ra foydaning bir qismi dividend sifatida hisoblandi | 8710 | 6610 | 20 000 000 |
| 3 | Shu summa ustav kapitalini ko'paytirishga yo'naltirildi | 6610 | 8330 | 20 000 000 |
| 4 | Ta'sischilardan biriga ulushining bir qismi qaytarilishi hisoblandi | 8330 | 6620 | 10 000 000 |
| 5 | Shu qarz hisob-kitob hisobvarag'idan to'landi | 6620 | 5110 | 10 000 000 |
Provodkalar manbasi: 1 — 348-band, 1-qator; 2 — 2-qator, a); 3 — 2-qator, b); 4 — 4-qator; 5 — 285-band jadvali, 5-qator.
8330 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Boshlang'ich qoldiq | 0 |
| Kredit aylanmasi (1, 3) | 100 000 000 + 20 000 000 = 120 000 000 |
| Debet aylanmasi (4) | 10 000 000 |
| Oxirgi kredit qoldiq | 110 000 000 |
Tekshiruv: 120 000 000 − 10 000 000 = 110 000 000 so'm — ta'sischilarning yangi ulushlari yig'indisi. Bu summa ta'sis hujjatlaridagi o'zgartirishlarga mos kelishi va har bir ta'sischi kartochkasida ko'rinishi kerak (misol muallif tomonidan tuzilgan).