Banklar mijoz huquqlarini buzsa qanday jarima to'laydi: Markaziy bankning 3492-son Nizomi bo'yicha to'liq ro'yxat
Markaziy bankning 3492-son Nizomi banklar moliyaviy xizmatlar iste'molchilarining huquqlarini buzgani uchun jarimalarni belgilaydi. Tartib 2026-yil 6-avgustdan kuchga kirgan 3492-1-son o'zgartirishlar bilan yangilangan: jarimalar har bir holat uchun alohida, 3 mln so'mdan 100 mln so'mgacha, tizimli kamchilik uchun esa jami kapitalning 0,01 foizi, lekin kamida 300 mln so'm.
Markaziy bankning 3492-son Nizomi bilan banklar moliyaviy xizmatlar iste'molchilarining huquq va manfaatlarini buzgani uchun jarimalar belgilangan. Bu tartib 2026-yil 6-avgustdan kuchga kirgan 3492-1-son o'zgartirishlar asosida yangilangan. Jarima har bir qoidabuzarlik holati uchun alohida qo'llanadi.
Qaysi qoidabuzarlik uchun qancha jarima?
| Qoidabuzarlik | Jarima |
|---|---|
| Kredit, kredit karta yoki omonat shartlari haqida mijozga to'liq va to'g'ri ma'lumot berilmasa | 3 mln so'm |
| Bankning rasmiy sayti yoki mobil ilovasida bu ma'lumotlar to'liq yoki to'g'ri aks ettirilmasa | 100 mln so'm |
| Moliyaviy xizmatlar shartlari o'zgargani belgilangan tartibda e'lon qilinmasa | 20 mln so'm |
| Mijozga berilishi kerak bo'lgan axborot va shartnomalar davlat tilida berilmasa | 10 mln so'm |
| Kredit shartnomasida kreditning to'liq qiymati ko'rsatilmasa yoki noto'g'ri aks ettirilsa | 10 mln so'm |
| Kredit bo'yicha foizlar va boshqa to'lovlar qonunchilikdagi cheklovlardan, jumladan yillik 50 foizlik chegaradan oshsa | 10 mln so'm |
| Kredit arizasini ko'rib chiqish, kredit ajratish, ssuda hisobvarag'iga xizmat ko'rsatish uchun haq yoki kreditni muddatidan oldin qaytargani uchun jarima undirilsa | 10 mln so'm |
| Mijoz bilan tuzilgan shartnomaga uning huquqlarini cheklovchi yoki qonunchilikka zid shartlar kiritilsa | 5 mln so'm |
| Bankning ichki xizmat ko'rsatish qoidalarida shunday talablar belgilansa | 20 mln so'm |
| Mijozni boshqa pullik xizmatdan foydalanishga undash | 5 mln so'm |
| Sug'urta kompaniyasi yoki baholovchini mustaqil tanlash huquqini cheklash | 3 mln so'm |
| Bank mijozning hisobvarag'idan uning roziligisiz qonunga xilof ravishda pul yechib olsa, boshqa hisobvaraqqa o'tkazsa yoki ortiqcha mablag' undirsa | 25 mln so'm |
| Sudning qarzdorlikni undirish haqidagi qarori chiqqandan keyin ham qarorda ko'rsatilgan undiriladigan summaga foiz va penya hisoblash davom ettirilsa | 3 mln so'm |
| Kreditning oylik to'lovidan ortiqcha kelib tushgan mablag' qonunchilik va shartnomaga muvofiq yo'naltirilmasa | 3 mln so'm |
| Kredit to'liq qaytarilgandan keyin garov belgilangan muddatda taqiqdan chiqarilmasa yoki garov reyestridagi yozuv o'z vaqtida o'chirilmasa | 7,5 mln so'm |
| Mijozlarning murojaatlarini ko'rib chiqishda qonunchilik talablari buzilsa | 3 mln so'm |
| Murojaatlar bilan ishlashning belgilangan tartibi va zarur tizimi tashkil etilmasa | 100 mln so'm |
| Bank mijozning kredit tarixiga oid noto'g'ri ma'lumotlarni tuzatish choralarini ko'rmasa | 3 mln so'm |
| Mijozning o'z nomiga kredit bitimi tuzishni taqiqlash huquqiga oid qonunchilik talablari buzilsa | 15 mln so'm |
| Bank kreditlar va omonatlar bo'yicha foizlarni belgilangan tartibga zid hisoblasa | 10 mln so'm |
| Omonatlarni kafolatlash tizimi haqida zarur ma'lumotlar joylashtirilmasa yoki chalg'ituvchi axborot berilsa | 100 mln so'm |
| Mijozlar huquqlari buzilishiga olib keluvchi tizimli kamchiliklar bartaraf etilmasa | Bank jami kapitalining 0,01 foizi, lekin 300 mln so'mdan kam emas |
Chalg'ituvchi kredit mahsuloti uchun cheklov
2026-yil 3-noyabrdan kuchga kirgan Markaziy bank boshqaruvining 3948-son qarori bilan bank taklif qilayotgan kredit mahsuloti iste'molchini chalg'ituvchi deb topilganda, Markaziy bankka bankning ayrim moliyaviy operatsiyalarini yoki infratuzilmasini kengaytirishni 6 oygacha cheklash yoki taqiqlash imkoniyati berilgan. Bu asos uchun qat'iy pul jarimasi miqdori belgilanmagan. Shu qaror bilan kredit reklamasi va shartnomasiga qo'yilgan yangi talablar haqida alohida yozdik: «kredit reklamasi va shartnomasidagi majburiy ogohlantirish» yangiligi.
Bu jarima mijozga to'lanadimi?
Yo'q. Bu jarimalar mijozga to'lanadigan kompensatsiya emas, balki qoidabuzarlikka yo'l qo'ygan bankka nisbatan Markaziy bank tomonidan qo'llanadigan moliyaviy sanksiyalardir.
Mijoz va buxgalter uchun amaliy foyda
Quyidagi maslahatlar muallif tomonidan tuzilgan:
- Kredit olishdan oldin shartnomada kreditning to'liq qiymati ko'rsatilganini tekshiring. U yo'q bo'lsa yoki noto'g'ri bo'lsa, bu Nizomdagi qoidabuzarliklardan biri.
- Kreditni muddatidan oldin yopsangiz, buning uchun alohida jarima undirilmasligi kerak.
- Qarzni to'liq yopgach, garov taqiqdan chiqarilgani va garov reyestridagi yozuv o'chirilganini tekshiring.
- Kompaniya buxgalteri bank ko'chirmasini har oy tekshirib borsin: roziliksiz yechilgan yoki ortiqcha undirilgan summa bo'lsa, bankka yozma murojaat qiling va javobini saqlang.
Misol (muallif tomonidan tuzilgan, shartli vaziyat). Dilnoza avtokreditini muddatidan 8 oy oldin to'liq yopdi. Bank undan "muddatidan oldin qaytargani uchun" jarima undirmoqchi bo'ldi va garovdagi mashinani taqiqdan chiqarishni kechiktirdi. Nizomga ko'ra bu ikki holatning har biri uchun bankka alohida jarima nazarda tutilgan: muddatidan oldin qaytargani uchun jarima undirish — 10 mln so'm, garovni o'z vaqtida taqiqdan chiqarmaslik — 7,5 mln so'm. Dilnoza esa murojaatini yozma ravishda bankka beradi; murojaat bilan ishlash talablari buzilsa, bu ham alohida qoidabuzarlik hisoblanadi.
Rasmiy manba
- Markaziy bankning 3492-son Nizomi (Lex.uz)
- 3492-1-son o'zgartirishlar, 2026-yil 6-avgustdan kuchga kirgan (Lex.uz)
- Markaziy bank boshqaruvining 3948-son qarori, 2026-yil 3-noyabrdan kuchga kirgan (Lex.uz)
Ma'lumot tanishish uchun; rasmiy matnni manbadan tekshiring.