9410 nima uchun kerak
Mahsulot tayyor bo'lgach, uni xaridorga yetkazish, reklama qilish, sotuvchilarni ushlab turish kerak. Bu xarajatlar ishlab chiqarish jarayonining o'ziga kirmaydi, lekin sotuvsiz daromad ham bo'lmaydi. Ularni boshqa xarajatlardan ajratib ko'rish uchun alohida schyot — 9410 «Sotish xarajatlari» — ochilgan. Rahbar shu schyotga qarab «sotishga qancha sarfladik?» degan savolga bir raqam bilan javob beradi.
Schyot turi
Hisobvaraqlar rejasida 9400 guruhi T (tranzit) turida. 21-son BHMSning 3-bandiga ko'ra tranzit hisobvaraqlar hisobot davrida ishlatiladi va davr oxiriga saldoga ega bo'lmaydi. 9400 guruhi hisobot davri xarajatlarini jamlaydi (406-band), shuning uchun xarajat yig'ilgan sari 9410 debetida summa o'sib boradi.
Guruh va sub-schyotlar
406-bandga ko'ra 9400 «Davr xarajatlari» guruhida uchta schyot bor:
| Schyot | Nima hisobga olinadi |
|---|---|
| 9410 «Sotish xarajatlari» | Sotish bilan bog'liq xarajatlar |
| 9420 «Ma'muriy xarajatlar» | Boshqaruv xarajatlari |
| 9430 «Boshqa operatsion xarajatlar» | Qolgan operatsion xarajatlar |
Rejada 9410 ning o'zi uchun alohida sub-schyot ko'rsatilmagan.
Debetga nima yoziladi
407-bandga ko'ra 9410 da mahsulotni sotishga ketgan xarajatlar yoziladi: iste'molchiga yetkazib berish, transportga yuklash, shuningdek marketing bilan band xodimlar va bo'limlar xarajatlari. 412-band jadvalidagi asosiy qatorlar:
- mahsulotni jo'natishdagi transport xarajatlari — Kt 6990 (1-qator);
- chetdan olingan reklama va marketing xizmatlari — Kt 6010 (2-qator);
- savdo jarayonida ishlatilayotgan asosiy vositalarning eskirishi — Kt 0211-0299 (3-qator);
- savdo jarayonida ishlatilayotgan nomoddiy aktivlarning eskirishi — Kt 0510-0590 (4-qator).
Bu schyotning boshqa jadvallarda uchraydigan qatorlari ham bor; yuqoridagilar uning asosiy qatorlari.
Kreditga nima yoziladi
Hisobot davri oxirida 9410 saldosi 9910 bilan bog'langan holda yopiladi (408-band; 412-band, 25-qator: Dt 9910 Kt 9410-9430). Ya'ni kredit tomonda yopish yozuvi turadi.
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Chegarani aniq qo'ying. Mahsulotni xaridorga yetkazish — 9410, korxonani boshqarish — 9420. Bir xil xarajat ikki schyotga tushmasligi uchun korxona o'z hisob siyosatida «sotishga nima kiradi» degan ro'yxat tuzib qo'ysa yaxshi (amaliy maslahat).
- Eskirishni ham taqsimlang. Savdo jarayonida ishlatilayotgan asosiy vositalarning eskirishi 9410 ga, boshqaruv ahamiyatiga molik asosiy vositalarniki 9420 ga yoziladi (412-band, 3- va 6-qatorlar). Jihozning qaerda ishlatilishini inventar kartochkasida yozib qo'ying (amaliy maslahat).
- Davr oxirida qoldiq qolmasin. 9410 tranzit schyot: yopishdan keyin uning saldosi nolga tushishi kerak (amaliy maslahat: yopishdan so'ng schyot kartochkasini tekshiring).
Asosiy provodkalar 5
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Mahsulotlarni jo'natish bo'yicha transport xarajatlari | 9410 | 6990 | 21-son BHMS, 412-band, 1-qator |
| Chetdan olingan reklama va marketing xizmatlari | 9410 | 6010 | 21-son BHMS, 412-band, 2-qator |
| Savdo jarayonida ishlatilayotgan asosiy vositalarning eskirishi | 9410 | 0211–0299 | 21-son BHMS, 412-band, 3-qator (jadvalda: 0211-0299) |
| Savdo jarayonida ishlatilayotgan nomoddiy aktivlarning eskirishi | 9410 | 0510–0590 | 21-son BHMS, 412-band, 4-qator |
| Hisobot davri oxirida davr xarajatlari schyotlarining yopilishi (9410 shu qatorga kiradi) | 9910 | 9410–9430 | 21-son BHMS, 412-band, 25-qator |
Misol
«Bulung'ur Uy Jihozlari» MChJ (o'ylab topilgan mebel do'koni) oy davomida sotish bilan bog'liq quyidagi xarajatlarni yozdi (summalar faqat misol uchun):
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Mebelni xaridorlarga jo'natish uchun transport xarajati | 9410 | 6990 | 3 200 000 |
| 2 | Chetdan olingan reklama xizmati | 9410 | 6010 | 2 500 000 |
| 3 | Savdo zalidagi jihozlar eskirishi | 9410 | 0211-0299 | 1 800 000 |
| 4 | Savdo dasturi (nomoddiy aktiv) amortizatsiyasi | 9410 | 0510-0590 | 400 000 |
| 5 | Davr oxirida 9410 ning yopilishi | 9910 | 9410 | 7 900 000 |
Provodkalar manbasi: 1 — 412-band, 1-qator; 2 — 2-qator; 3 — 3-qator; 4 — 4-qator; 5 — 25-qator (9910 — 9410-9430 qatorining 9410 qismi).
9410 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Debet aylanmasi (1–4) | 3 200 000 + 2 500 000 + 1 800 000 + 400 000 = 7 900 000 |
| Kredit aylanmasi (5) | 7 900 000 |
| Saldo | 0 |
Saldo nolga teng: tranzit schyot davr oxirida shunday bo'lishi kerak. 7 900 000 so'm 9910 ning debetiga o'tdi va yakuniy moliyaviy natijani kamaytirdi (misol muallif tomonidan tuzilgan).