9430 nima uchun kerak
Korxona hayotida na sotishga, na boshqaruvga kirmaydigan xarajatlar ham bo'ladi: bank xizmati haqi, jarima, kamomaddan ko'rilgan zarar, shubhali qarz uchun zaxira. Ularni 9410 yoki 9420 ga qo'shib yuborsak, ular ichida yo'qolib ketadi. Shu uchun ular uchun 9430 «Boshqa operatsion xarajatlar» schyoti bor.
Schyot turi
9400 guruhi T (tranzit) turida: 21-son BHMSning 3-bandiga ko'ra tranzit hisobvaraqlar hisobot davrida ishlatiladi va davr oxiriga saldoga ega bo'lmaydi. 9430 — guruhning uchinchi schyoti (406-band).
Debetga nima yoziladi
410-bandda 9430 ga tushadigan xarajatlar sanab o'tilgan: kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash, axborot, auditorlik va maslahat xizmatlari haqi, ish haqiga kirmaydigan kompensatsiya va rag'batlantirish to'lovlari, bank va depozitariy xizmatlari, zararlar, jarimalar, penyalar va boshqa operatsion xarajatlar. Bandda aytilishicha, bular ishlab chiqarish, moliyaviy faoliyat yoki favqulodda xarajat belgilariga ega bo'lmasligi kerak. 412-band jadvalidagi asosiy qatorlar:
- bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lovlar — Kt 6990 (12-qator);
- asosiy vositalar va boshqa aktivlar chiqib ketganda ko'rilgan zarar — Kt 9210, 9220 (13-qator);
- aybdorni aniqlab bo'lmaydigan kamomad va yo'qotishlar — Kt 5910 (14-qator);
- shubhali qarzlar bo'yicha zaxira hisoblanishi — Kt 4910 (15-qator);
- soliq idoralari qaroriga ko'ra jarima hisoblanishi — Kt 6410 (16-qator);
- balansdagi oliy o'quv yurtlarini saqlashga ajratmalar — Kt 6110 (17-qator);
- xodimlarga dam olish uyi va sanatoriy yo'llanmalarini to'lash — Kt 5110-5530 (18-qator);
- bekor qilingan buyurtmalar bo'yicha xarajatlarning hisobdan chiqarilishi — Kt 2010 (19-qator);
- o'tgan yillar operatsiyalaridan ko'rilgan zararlar — Kt «Olinadigan hisobvaraqlar» (20-qator);
- xo'jalik shartnomalarini buzganlik uchun jarimalar — Kt 6960 (21-qator);
- mahalliy transportdan foydalanish uchun yo'l hujjatlari to'lanishi — Kt 5110-5530 (22-qator);
- tovar-moddiy zaxiralar sotilishida bahoning kamayish natijalarini hisobdan chiqarish — Kt 3190 (23-qator);
- yangi mahsulot turini ishga tushirish ishlari va yangi texnologik jarayonlarni o'zlashtirishga xizmat ko'rsatishda foydalanilgan asosiy vositalar eskirishi hamda nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi — Kt 0211-0299, 0510-0590 (24-qator).
Bu schyotning boshqa jadvallarda uchraydigan qatorlari ham bor; yuqoridagilar uning asosiy qatorlari.
Kreditga nima yoziladi
Hisobot davri oxirida 9430 saldosi 9910 bilan bog'langan holda yopiladi (411-band; 412-band, 25-qator: Dt 9910 Kt 9410-9430).
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Jarimani turiga qarab ajrating. Soliq idoralari qaroriga ko'ra jarima — Kt 6410 (16-qator), xo'jalik shartnomasini buzganlik uchun jarima — Kt 6960 (21-qator). Kredit schyoti turlicha bo'lgani uchun hujjat asosini yozuvga ilova qiling (amaliy maslahat).
- Kamomadda aybdor bor-yo'qligiga qarang. 412-bandning 14-qatori aybdor shaxsni aniqlash imkoni bo'lmagan holdagi kamomad va yo'qotishlar haqida; shu holat hujjatda aks etsin (amaliy maslahat: inventarizatsiya dalolatnomasini saqlang).
- «Boshqa» degani «hamma narsa» emas. Avval xarajat 9410 yoki 9420 ga mosligini tekshiring, mos kelmasa va 410-banddagi tavsifga to'g'ri kelsagina 9430 ga yozing (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 14
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lovlar | 9430 | 6990 | 21-son BHMS, 412-band, 12-qator |
| Asosiy vositalar va boshqa aktivlar chiqib ketganda ko'rilgan zarar | 9430 | 9210, 9220 | 21-son BHMS, 412-band, 13-qator |
| Aybdorni aniqlab bo'lmaydigan kamomad va yo'qotishlar | 9430 | 5910 | 21-son BHMS, 412-band, 14-qator |
| Shubhali qarzlar bo'yicha zaxira hisoblanishi | 9430 | 4910 | 21-son BHMS, 412-band, 15-qator |
| Soliq idoralari qaroriga ko'ra jarima hisoblanishi | 9430 | 6410 | 21-son BHMS, 412-band, 16-qator |
| Balansdagi oliy o'quv yurtlarini saqlashga ajratmalar | 9430 | 6110 | 21-son BHMS, 412-band, 17-qator |
| Xodimlarga dam olish uyi va sanatoriy yo'llanmalarini to'lash | 9430 | 5110–5530 | 21-son BHMS, 412-band, 18-qator |
| Bekor qilingan buyurtmalar bo'yicha xarajatlarning hisobdan chiqarilishi | 9430 | 2010 | 21-son BHMS, 412-band, 19-qator |
| O'tgan yillar operatsiyalaridan ko'rilgan zararlar | 9430 | Olinadigan hisobvaraqlar | 21-son BHMS, 412-band, 20-qator |
| Xo'jalik shartnomalarini buzganlik uchun jarimalar | 9430 | 6960 | 21-son BHMS, 412-band, 21-qator |
| Mahalliy transportdan foydalanish uchun yo'l hujjatlari to'lanishi | 9430 | 5110–5530 | 21-son BHMS, 412-band, 22-qator |
| Tovar-moddiy zaxiralarning sotilishida bahoning kamayish natijalarini hisobdan chiqarish | 9430 | 3190 | 21-son BHMS, 412-band, 23-qator |
| Yangi turdagi mahsulot ishlab chiqarish uchun mo'ljallangan ishga tushirish ishlarida va seriyali yoki ommaviy ishlab chiqarishga mo'ljallanmagan yangi texnologik jarayonlarni o'zlashtirishga xizmat ko'rsatishda foydalanilgan asosiy vositalar eskirishi va nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi | 9430 | 0211–0299, 0510–0590 | 21-son BHMS, 412-band, 24-qator (jadvalda: 0211-0299) |
| Hisobot davri oxirida davr xarajatlari schyotlarining yopilishi (9430 shu qatorga kiradi) | 9910 | 9410–9430 | 21-son BHMS, 412-band, 25-qator |
Misol
«Chust Tikuv» MChJ (o'ylab topilgan kiyim tikuvchi korxona) oy davomida quyidagi operatsion xarajatlarni yozdi (summalar faqat misol uchun):
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Bank va auditorlik xizmatlari uchun to'lov | 9430 | 6990 | 1 200 000 |
| 2 | Shubhali qarzlar bo'yicha zaxira hisoblandi | 9430 | 4910 | 3 000 000 |
| 3 | Soliq idoralari qaroriga ko'ra jarima hisoblandi | 9430 | 6410 | 2 000 000 |
| 4 | Aybdor aniqlanmagan kamomad zarar sifatida yozildi | 9430 | 5910 | 600 000 |
| 5 | Xo'jalik shartnomasini buzganlik uchun jarima | 9430 | 6960 | 1 500 000 |
| 6 | Davr oxirida 9430 ning yopilishi | 9910 | 9430 | 8 300 000 |
Provodkalar manbasi (412-band): 1 — 12-qator; 2 — 15-qator; 3 — 16-qator; 4 — 14-qator; 5 — 21-qator; 6 — 25-qator (9910 — 9410-9430 qatorining 9430 qismi).
9430 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Debet aylanmasi (1–5) | 1 200 000 + 3 000 000 + 2 000 000 + 600 000 + 1 500 000 = 8 300 000 |
| Kredit aylanmasi (6) | 8 300 000 |
| Saldo | 0 |
Davr oxirida saldo nolga teng (misol muallif tomonidan tuzilgan).