2010 nima uchun kerak
Mebel ustaxonasi stol yasasa, undan oldin yog'och sotib oladi, ustalarga ish haqi hisoblaydi, stanokning eskirishini hisoblaydi, elektr energiyasi uchun to'laydi. Bu xarajatlar turli schyotlarda paydo bo'ladi. Stolning tannarxini bilish uchun ularni bir joyga yig'ish kerak. Aynan shu joy — 2010. 117-bandga ko'ra asosiy faoliyat turi hisoblangan mahsulot (ish, xizmat) va asosiy ishlab chiqarish xarajatlari to'g'risidagi axborot 2010 schyotida umumlashtiriladi.
Schyot turi va sub-schyotlar
Hisobvaraqlar rejasida 2000 guruhi «A» (aktiv) turida va unda faqat bitta schyot bor: 2010. Aktiv schyotda qoldiq va ko'payish debetda, kamayish kreditda aks etadi (21-son BHMS, 3-band). Boshqa sub-schyot yo'q, shuning uchun tafsilot analitik hisobda beriladi (119-band): xarajatlar turlari va chiqarilayotgan mahsulot turlari bo'yicha. Agar xarajatlarning kelib chiqish joyi bo'yicha guruhlash va kalkulyatsiya alohida schyotlar tizimida yuritilmasa, 2010 ning analitik hisobi korxonaning alohida bo'linmalari bo'yicha olib boriladi.
Debetga nima yoziladi
119-bandga ko'ra debetda uch guruh xarajat yig'iladi:
- mahsulot yaratish, ish yoki xizmat bajarishga to'g'ridan-to'g'ri tegishli xarajatlar — ular ishlab chiqarish zaxiralari, ish haqi bo'yicha hisob-kitoblar va shunga o'xshash schyotlarning kreditidan 2010 debetiga o'tkaziladi;
- yordamchi ishlab chiqarish xarajatlari — 2310 kreditidan;
- asosiy ishlab chiqarishni boshqarish va unga xizmat ko'rsatishga bilvosita tegishli xarajatlar — 2510 kreditidan.
Bundan tashqari yaroqsiz mahsulot hisobiga yo'qotishlar 2610 dan 2010 ga hisobdan chiqariladi.
Quyidagi jadvalda 120-bandning debetga oid asosiy qatorlari (to'liq ro'yxat uchun rasmiy matnga qarang):
| Operatsiya | Kredit | Qator |
|---|---|---|
| Asosiy vositalarning eskirishi | 0211-0299 | 1 |
| Nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi | 0510-0590 | 2 |
| Bevosita material xarajatlarini hisobdan chiqarish | 1010-1090 | 3 |
| Yarim tayyor mahsulotni qayta ishlash uchun sexlarga chiqarish | 2110 | 6 |
| Yordamchi sexlar xarajatlarini kiritish | 2310 | 7 |
| Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini kiritish | 2510 | 8 |
| Yaroqsiz mahsulot yo'qotishlarini kiritish | 2610 | 9 |
| Sexlarga bevosita kelib tushgan qiymatliklar va xizmatlar | 6010 | 13 |
| Sug'urta xarajatlari | 6510 | 15 |
| Davlat maqsadli jamg'armalariga ajratmalar | 6520 | 16 |
| Ish haqi hisoblanishi | 6710 | 17 |
| Hisobdor shaxslar qilgan xarajatlar | 4220-4290, 6970 | 18 |
| Asosiy ishlab chiqarish tomonidan ko'rsatilgan xizmatlar uchun qarzlar | 6990 | 19 |
Kreditga nima yoziladi
119-bandga ko'ra kreditda tugallangan mahsulot, bajarilgan ish va ko'rsatilgan xizmatning haqiqiy tannarxi aks etadi. Bu summalar 2810, 9110 yoki 9130 debetiga hisobdan chiqarilishi mumkin. 120-bandning shu yo'nalishdagi qatorlari:
| Operatsiya | Debet | Qator |
|---|---|---|
| Materiallarning qaytarilishi; o'zida ishlab chiqarilgan materiallar va qaytariladigan chiqindilar kirim qilinishi | 1010-1090 | 22 |
| Yarim tayyor mahsulot operatsiyalararo omborga kirim qilinishi | 2110 | 25 |
| Tuzatib bo'lmaydigan yaroqsiz mahsulot yo'qotishlari hisobdan chiqarilishi | 2610 | 26 |
| Mahsulotni haqiqiy tannarx bo'yicha ishlab chiqarish | 2810 | 27 |
| Ish yoki xizmatlar sotilishi; qabul qilingan ish bosqichlari xarajatlarini hisobdan chiqarish | 9130 | 28 |
| Boshqa chiqib ketgan (tekinga berish va h.k.) mahsulot tannarxi | 9110 | 29 |
| Tabiiy ofat va yong'in kabi hodisalardan tugallanmagan ishlab chiqarish yo'qotishlari | 9720 | 30 |
| Moddiy qiymatliklar kamomadi | 5910 | 31 |
2010 debetida va kreditida jadvalda yana boshqa qatorlar ham bor (masalan, hayvonlarni so'yish va o'stirish bilan bog'liq 4- va 23-qatorlar, tugallanmagan mahsulotni qayta baholash 24-qator), shu sababli yuqoridagi ikki jadvalni «asosiy qatorlar» deb qabul qiling.
Oy oxiridagi qoldiq
119-bandga ko'ra oy oxiridagi 2010 saldosi tugallanmagan ishlab chiqarish qiymatini bildiradi. Ya'ni oy davomida yig'ilgan xarajat minus tayyor mahsulotga o'tkazilgan summa — bu hali ustaxonada turgan, tugallanmagan ish.
Nimalarga e'tibor berish kerak
- Bevosita va bilvosita xarajat. Material va ishchi ish haqi to'g'ridan-to'g'ri 2010 ga tushadi; asosiy ishlab chiqarishni boshqarish va unga xizmat ko'rsatishga bilvosita tegishli xarajatlar avval 2510 da yig'iladi, keyin 2010 ga o'tkaziladi (119-band; 120-band, 8-qator) (amaliy maslahat).
- Brakni yashirmang. Yaroqsiz mahsulot yo'qotishlari 2610 orqali 2010 ga qo'shiladi (120-band, 9-qator). Brakni ayrim xarajatga yozib qo'ymang: tannarx real chiqsin (amaliy maslahat).
- Davr bo'yicha. 118-bandga ko'ra xarajat qachon to'langanidan qat'i nazar, qaysi hisobot davriga tegishli bo'lsa, shu davrning tannarxiga kiritiladi. Oldindan to'langan xarajatning tegishli ulushi 3110-3190 dan 2010 ga o'tkaziladi (120-band, 10-qator).
- Oy oxirida qoldiqni tekshiring. 2010 dagi debet qoldiq inventarizatsiyadagi haqiqiy tugallanmagan ish bilan mos kelishi kerak (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 22
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Bevosita ishlab chiqarishda qatnashadigan asosiy vositalarga eskirish hisoblandi | 2010 | 0211–0299 | 21-son BHMS, 120-band, 1-qator |
| Ishlab chiqarishga taalluqli nomoddiy aktivlarning amortizatsiyasi hisoblandi | 2010 | 0510–0590 | 21-son BHMS, 120-band, 2-qator |
| Bevosita material xarajatlari ishlab chiqarishga hisobdan chiqarildi | 2010 | 1010–1090 | 21-son BHMS, 120-band, 3-qator |
| O'zida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulot qayta ishlash uchun asosiy ishlab chiqarish sexlariga chiqarildi | 2010 | 2110 | 21-son BHMS, 120-band, 6-qator |
| Yordamchi sexlarning xarajatlari asosiy ishlab chiqarish tannarxiga kiritildi | 2010 | 2310 | 21-son BHMS, 120-band, 7-qator |
| Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari asosiy ishlab chiqarish tannarxiga kiritildi | 2010 | 2510 | 21-son BHMS, 120-band, 8-qator |
| Yaroqsiz mahsulot hisobiga yo'qotishlar tannarxga kiritildi | 2010 | 2610 | 21-son BHMS, 120-band, 9-qator |
| Sexlarga bevosita kelib tushgan moddiy qiymatliklar va xizmatlar qabul qilindi | 2010 | 6010 | 21-son BHMS, 120-band, 13-qator |
| Asosiy ishlab chiqarishdagi sug'urta xarajatlari | 2010 | 6510 | 21-son BHMS, 120-band, 15-qator |
| Asosiy ishlab chiqarish xarajatlariga tegishli davlat maqsadli jamg'armalar ajratmalari hisoblandi | 2010 | 6520 | 21-son BHMS, 120-band, 16-qator |
| Asosiy ishlab chiqarish xodimlariga ish haqi hisoblandi | 2010 | 6710 | 21-son BHMS, 120-band, 17-qator |
| Hisobdor shaxslar amalga oshirgan asosiy ishlab chiqarish xarajatlari | 2010 | 4220–4290, 6970 | 21-son BHMS, 120-band, 18-qator |
| Asosiy ishlab chiqarish tomonidan ko'rsatilgan xizmatlar uchun qarzlar | 2010 | 6990 | 21-son BHMS, 120-band, 19-qator |
| Turli tashkilotlar sexlar va xizmat ko'rsatuvchi xo'jaliklarga xizmat ko'rsatdi | 2010, 2310, 2510, 2710 | 6990 | 21-son BHMS, 309-band, 22-qator |
| Materiallar asosiy ishlab chiqarishdan qaytarildi; o'zida ishlab chiqarilgan materiallar va qaytariladigan chiqindilar kirim qilindi | 1010–1090 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 22-qator |
| Yarim tayyor mahsulot operatsiyalararo omborga kirim qilindi | 2110 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 25-qator |
| Tuzatib bo'lmaydigan yaroqsiz mahsulotdan yo'qotishlar hisobdan chiqarildi | 2610 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 26-qator |
| Mahsulot haqiqiy tannarx bo'yicha ishlab chiqarildi (tayyor mahsulot ombor kirimi) | 2810 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 27-qator |
| Ish yoki xizmat sotildi; qabul qilingan ish bosqichlari bo'yicha xarajatlar hisobdan chiqarildi | 9130 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 28-qator |
| Boshqa chiqib ketgan mahsulot (tekinga berish va boshqalar) tannarxi hisobdan chiqarildi | 9110 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 29-qator |
| Tabiiy ofat yoki yong'in kabi hodisalar tufayli tugallanmagan ishlab chiqarish yo'qotishlari hisobdan chiqarildi | 9720 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 30-qator |
| Asosiy ishlab chiqarishda aniqlangan moddiy qiymatliklar kamomadi | 5910 | 2010 | 21-son BHMS, 120-band, 31-qator |
Misol
«Quva Kafel» MChJ (o'ylab topilgan kafel ishlab chiqaruvchi korxona) bir oy davomida asosiy ishlab chiqarish bo'yicha quyidagi yozuvlarni berdi. Summalar faqat misol uchun olingan.
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Loy va boshqa bevosita materiallar ishlab chiqarishga hisobdan chiqarildi (1010-1090 oralig'idan, masalan 1010) | 2010 | 1010 | 64 000 000 |
| 2 | Asosiy sex ishchilariga ish haqi hisoblandi | 2010 | 6710 | 18 000 000 |
| 3 | Davlat maqsadli jamg'armalariga ajratmalar | 2010 | 6520 | 2 000 000 |
| 4 | Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari tannarxga kiritildi | 2010 | 2510 | 5 400 000 |
| 5 | Yordamchi sex xarajatlari tannarxga kiritildi | 2010 | 2310 | 3 000 000 |
| 6 | Tashqi tashkilot ishlab chiqarish sexiga xizmat ko'rsatdi | 2010 | 6990 | 1 600 000 |
| 7 | Tayyor kafel haqiqiy tannarx bo'yicha omborga kirim qilindi | 2810 | 2010 | 85 000 000 |
Provodkalar manbasi: 1 — 120-band, 3-qator; 2 — 17-qator; 3 — 16-qator; 4 — 8-qator; 5 — 7-qator; 6 — 309-band, 22-qator; 7 — 120-band, 27-qator.
2010 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, so'm |
|---|---|
| Oy boshidagi qoldiq | 0 |
| Debet aylanmasi (1-6) | 64 000 000 + 18 000 000 + 2 000 000 + 5 400 000 + 3 000 000 + 1 600 000 = 94 000 000 |
| Kredit aylanmasi (7) | 85 000 000 |
| Oy oxiridagi debet qoldiq | 9 000 000 |
Tekshiruv: 94 000 000 − 85 000 000 = 9 000 000 so'm. 119-bandga ko'ra bu qoldiq tugallanmagan ishlab chiqarishning tannarxi: pechda yoki sexda hali tayyor bo'lmagan kafelning qiymati. Keyingi oyda u yangi xarajatlar bilan qo'shiladi (misol muallif tomonidan tuzilgan).