5210 nima uchun kerak
Eksport qilgan korxonaga xorijiy xaridor dollar o'tkazadi. Bu pul bankdagi valyuta hisobvarag'iga tushadi. Mamlakatimiz bankidagi valyuta hisobvarag'i 5210 da, chet eldagi banklardagi hisobvaraq esa 5220 da yuritiladi (227-band).
Schyot turi va sub-schyotlar
5200 guruhi «A» (aktiv) turida va unda ikkita schyot bor: 5210 va 5220. Aktiv schyotda qoldiq va ko'payish debetda, kamayish kreditda aks etadi (21-son BHMS, 3-band). 5210 da sub-schyot yo'q; tafsilot analitik hisobda ko'rinadi: 228-bandga ko'ra u banklardagi har bir valyuta hisobvarag'i bo'yicha alohida yuritiladi. Korxonada ikkita valyuta hisobvarag'i bo'lsa, ikkalasining o'z hisobi bo'ladi.
Debetga nima yoziladi
228-bandga ko'ra 5210 va 5220 debetida valyuta hisobvaraqlariga pul mablag'larining kelib tushishi aks ettiriladi. Masalan: xaridordan valyutada to'lov keldi (229-band, 2-qator), kassadan valyuta hisobvarag'iga topshirildi (3-qator), valyutada bo'nak olindi (8-qator).
Kreditga nima yoziladi
Kreditda pul mablag'larining hisobdan chiqarilishi aks ettiriladi. Masalan: yetkazib beruvchiga qarz to'landi (229-band, 14-qator), valyuta kassaga olindi (12-qator), kredit qoplandi (19-qator).
Xato o'tgan summa
228-bandda alohida qoida bor. Ko'chirmani tekshirganda hisobvarag'ingizga noto'g'ri o'tib ketgan summa topilsa, u 4860 «Da'volar bo'yicha olinadigan to'lovlar» yoki 6960 «Da'volar bo'yicha to'lovlar» bilan bog'lanib yoziladi. Valyuta hisobvarag'idagi yozuvlar bank ko'chirmasi va unga ilova hujjatlarga tayanadi.
Rasmiy jadval: 229-band
229-bandda 5210 va 5220 uchun jami 21 qator berilgan. Hammasi:
| № | Operatsiya | Dt | Kt |
|---|---|---|---|
| 1 | Ijaraga berilgan asosiy vositalar bo'yicha ijarachidan valyutada ijara to'lovi keldi | 5210, 5220 | 4810, 4820 |
| 2 | Mahsulot, ish, xizmat, asosiy vosita va boshqa aktivlar sotishdan valyutada tushum keldi | 5210, 5220 | 4010 |
| 3 | Kassadan valyuta hisobvarag'iga topshirildi | 5210, 5220 | 5020 |
| 4 | Ishlatilmagan chek va akkreditiv summasi valyuta hisobvarag'iga o'tkazildi | 5210, 5220 | 5510-5520 |
| 5 | Qisqa muddatli investitsiya tartibida berilgan qarz qaytarildi | 5210, 5220 | 5830 |
| 6 | Ilgari berilgan bo'naklar qaytarildi | 5210, 5220 | 4310-4330 |
| 7 | Qondirilgan da'vo summasi keldi | 5210, 5220 | 4860 |
| 8 | Chet el valyutasida bo'nak olindi | 5210, 5220 | 6300, 7310 |
| 9 | Aksiyaga obuna bo'lgan ta'sischilardan ulush summasi keldi | 5210, 5220 | 4610 |
| 10 | Nominaldan yuqori narxda sotilgan aksiyalardan emission daromad keldi | 5210, 5220 | 8410 |
| 11 | Investitsiyaga valyuta mablag'i qo'yildi | 0600, 5800 | 5210, 5220 |
| 12 | Bankdan kassaga valyuta kelib tushdi | 5020 | 5210, 5220 |
| 13 | Xususiy aksiyalar sotib olindi | 8610, 8620 | 5210, 5220 |
| 14 | Mol yetkazib beruvchi va pudratchilar oldidagi qarz to'landi | 6010 | 5210, 5220 |
| 15 | Valyutada bo'nak berildi | 4310-4330 | 5210, 5220 |
| 16 | Ilgari olingan bo'naklar qaytarildi | 6300, 7310 | 5210, 5220 |
| 17 | Ta'sischilarga hisoblangan dividend to'landi | 6610 | 5210, 5220 |
| 18 | Hisoblangan foizlar bo'yicha qarz qoplandi | 6920 | 5210, 5220 |
| 19 | Qisqa muddatli kredit va qarzlar qoplandi | 6810-6840 | 5210, 5220 |
| 20 | Uzoq muddatli kredit va qarzlarning joriy qismi qoplandi | 6950 | 5210, 5220 |
| 21 | Ijaraga beruvchiga valyutada to'lov to'landi | 6910, 6950 | 5210, 5220 |
Shuningdek 231-bandga ko'ra akkreditivga pul o'tkazish 5510 debetida va 5210 kreditida; 232-bandga ko'ra chek daftarchasiga pul deponentlash 5520 debetida va 5210 kreditida aks etadi.
Eslatma: so'mdagi qiymat
Valyutadagi summani so'mga o'tkazish va kurs farqi qoidalari 22-son BHMS da. Bu izohda faqat hisobvaraqlar bog'lanishi ko'rsatilgan.
Amaliy maslahat
- Hisobvarag'ingizni bank ko'chirmasi bilan solishtiring. Yozuvlar ko'chirmaga tayanadi (228-band), shuning uchun daftardagi 5210 qoldig'ini ko'chirma bilan tekshirib turing. Farq bo'lsa, avval xato o'tgan summa bormi, qarang (amaliy maslahat).
- Bank valyuta hisobvarag'i 5210 da. O'zbekistondagi bankda ochilgan valyuta hisobvarag'idagi pul 5210 da, chet eldagi bankda ochilgani 5220 da yuritiladi (227-band) (amaliy maslahat).
- Har bir hisobvaraq alohida. Bir bankda ikkita valyutada hisobvaraq bo'lsa, analitik hisobda ularni birlashtirmang (228-band) (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 21
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Ijaraga berilgan asosiy vositalar bo'yicha ijarachidan ijara to'lovlari uchun valyuta kelib tushdi | 5210, 5220 | 4810, 4820 | 21-son BHMS, 229-band, 1-qator |
| Mahsulot, ish, xizmat, asosiy vositalar va boshqa aktivlar sotilishidan valyutada pul kelib tushdi | 5210, 5220 | 4010 | 21-son BHMS, 229-band, 2-qator |
| Kassadan chet el valyutasidagi pul valyuta hisobvarag'iga topshirildi | 5210, 5220 | 5020 | 21-son BHMS, 229-band, 3-qator |
| Ishlatilmagan chek va akkreditiv summasi valyuta hisobvarag'iga o'tkazildi | 5210, 5220 | 5510–5520 | 21-son BHMS, 229-band, 4-qator |
| Oldin qisqa muddatli investitsiya tartibida berilgan qarz qaytarildi | 5210, 5220 | 5830 | 21-son BHMS, 229-band, 5-qator |
| Ilgari berilgan bo'naklar qaytarildi | 5210, 5220 | 4310–4330 | 21-son BHMS, 229-band, 6-qator |
| Qondirilgan da'volar summasi kelib tushdi | 5210, 5220 | 4860 | 21-son BHMS, 229-band, 7-qator |
| Chet el valyutasida olingan bo'nak summasi | 5210, 5220 | 6300, 7310 | 21-son BHMS, 229-band, 8-qator |
| Aksiyalarga obuna bo'lgan ta'sischilardan ulush summasi kelib tushdi | 5210, 5220 | 4610 | 21-son BHMS, 229-band, 9-qator |
| Nominal qiymatdan yuqori sotilgan aksiyalardan emission daromad kelib tushdi | 5210, 5220 | 8410 | 21-son BHMS, 229-band, 10-qator |
| Investitsiyaga chet el valyutasidagi pul mablag'lari qo'yildi | 0600, 5800 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 11-qator |
| Bankdan kassaga chet el valyutasidagi pul kelib tushdi | 5020 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 12-qator |
| Xususiy aksiyalar sotib olindi | 8610, 8620 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 13-qator |
| Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar oldidagi qarzlar to'landi | 6010 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 14-qator |
| Chet el valyutasida bo'nak berildi | 4310–4330 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 15-qator |
| Ilgari olingan bo'naklar qaytarildi | 6300, 7310 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 16-qator |
| Ta'sischilarga hisoblangan dividend to'landi | 6610 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 17-qator |
| Hisoblangan foizlar bo'yicha qarzlar qoplandi | 6920 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 18-qator |
| Qisqa muddatli kreditlar va qarzlar qoplandi | 6810–6840 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 19-qator |
| Uzoq muddatli kredit va qarzlarning joriy qismi qoplandi | 6950 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 20-qator |
| Ijaraga beruvchiga tegishli chet el valyutasidagi to'lovlar to'landi | 6910, 6950 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 21-qator |
Misol
«Qo'qon Mebel Eksport» MChJ (o'ylab topilgan eksportchi korxona) O'zbekistondagi bankda valyuta hisobvarag'iga ega. Hamma summa AQSh dollarida, faqat misol uchun olingan. Oy boshida 5210 da 8 000 dollar bor edi.
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, dollar |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Xorijiy xaridor yetkazilgan mebel uchun to'ladi | 5210 | 4010 | 12 000 |
| 2 | Yetkazib beruvchi oldidagi qarz to'landi | 6010 | 5210 | 7 500 |
| 3 | Bankdan kassaga mayda xarajatlar uchun valyuta olindi | 5020 | 5210 | 400 |
| 4 | Boshqa xaridor valyutada bo'nak o'tkazdi | 5210 | 6300 | 3 000 |
| 5 | Hisoblangan foizlar bo'yicha qarz qoplandi | 6920 | 5210 | 250 |
Provodkalar manbasi: 1 — 229-band, 2-qator; 2 — 14-qator; 3 — 12-qator; 4 — 8-qator; 5 — 18-qator.
5210 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, dollar |
|---|---|
| Oy boshidagi qoldiq | 8 000 |
| Debet aylanmasi (1, 4) | 12 000 + 3 000 = 15 000 |
| Kredit aylanmasi (2, 3, 5) | 7 500 + 400 + 250 = 8 150 |
| Oy oxiridagi debet qoldiq | 8 000 + 15 000 − 8 150 = 14 850 |
Tekshiruv: 8 000 + 15 000 = 23 000; 23 000 − 8 150 = 14 850 dollar. Bank ko'chirmasini shu qoldiq bilan solishtirib ko'ring. Farq xato o'tgan summadan chiqsa, 228-bandga ko'ra u 4860 yoki 6960 orqali yoziladi (misol muallif tomonidan tuzilgan).