5020 nima uchun kerak
Korxona kassasida so'mdan boshqa naqd pul ham bo'lishi mumkin: masalan, chet ellik mijoz dollarda naqd to'lagan. Shuning uchun kassa guruhi (5000) ikkita schyotga bo'lingan: so'mdagi naqd pul 5010 da, chet el valyutasidagi naqd pul 5020 da turadi (222-band).
Bu bankdagi valyuta hisobvarag'i emas. Bank hisobvarag'idagi valyuta 5210 yoki 5220 da yuritiladi. 5020 faqat kassaning o'zida, qo'lda turgan naqd pul uchun.
Schyot turi va sub-schyotlar
5000 guruhi «A» (aktiv) turida. Aktiv schyotda qoldiq va ko'payish debetda, kamayish kreditda yoziladi (21-son BHMS, 3-band). 5020 ning o'zida sub-schyot yo'q. 222-bandda transport va aloqa tashkilotlari uchun alohida gap bor: kerak bo'lsa ularda «Tashkilot kassasi», «Operatsion kassa» kabi hisobvaraqlar ham ochiladi.
Debetga nima yoziladi
Debetga kassaga kirgan pul yoziladi (222-band). Misollar: naqd valyutaga tovar yoki xizmat sotildi (223-band, 2-qator), hisobdor shaxs ishlatilmagan avansni qaytardi (5-qator), bank hisobvarag'idan valyuta kassaga olindi (229-band, 12-qator).
Kreditga nima yoziladi
Kreditga kassadan chiqib ketayotgan pul yoziladi: to'lovlar va limitdan oshgan naqdni bankka topshirish (222-band). Misollar: hisobdor shaxsga avans berildi (223-band, 15-qator), kassadagi valyuta bankka topshirildi (229-band, 3-qator), inventarizatsiyada kamomad chiqdi (223-band, 20-qator).
Rasmiy jadval: 223-band, 5010 va 5020 bilan
223-bandda ikkala sub-schyot (5010, 5020) uchun bitta jadval berilgan, jami 22 qator. Pastda ularning hammasi, qisqartirilmay:
| № | Operatsiya | Dt | Kt |
|---|---|---|---|
| 1 | Kreditga sotilgan tovarlar bo'yicha foizlar naqd olindi (savdo tashkilotlarida) | 5010, 5020 | 4830 |
| 2 | Mahsulot, ish va xizmatlar naqd pulga sotildi | 5010, 5020 | 9010-9030 |
| 3 | Asosiy vositalar va boshqa aktivlarni sotishdan tushum naqd olindi | 5010, 5020 | 9210-9220 |
| 4 | Bankdagi hisobvaraqlardan pul kassaga keldi (ish haqi, nafaqa, mukofot berish uchun) | 5010, 5020 | 5110-5530 |
| 5 | Hisobdor shaxs ishlatilmagan avansni qaytardi | 5010, 5020 | 4220-4290 |
| 6 | Aksiyani nominaldan yuqori narxda sotishdan emissiya daromadi olindi | 5010, 5020 | 8410 |
| 7 | Ta'sischilar ustav kapitaliga naqd pul kiritdi | 5010, 5020 | 4610 |
| 8 | Kvartira ijarachilaridan qarz kelib tushdi | 5010, 5020 | 4890 |
| 9 | Kommunal, aloqa va boshqa to'lovlar kelib tushdi | 5010, 5020 | 4890 |
| 10 | Ishchilarga uy-joy qurish uchun qarz berishga kredit naqd olindi | 5010, 5020 | 6810, 7810 |
| 11 | Pul kassadan bankdagi hisob-kitob hisobvarag'iga topshirildi | 5110-5530 | 5010, 5020 |
| 12 | Aksiyadorlardan o'z aksiyalari qaytarib sotib olindi | 8610, 8620 | 5010, 5020 |
| 13 | Qimmatli qog'oz xaridi xarajatlari to'landi (broker xizmati) | 0610, 5810 | 5010, 5020 |
| 14 | Hisoblangan ish haqi va boshqa to'lovlar berildi | 6710 | 5010, 5020 |
| 15 | Hisobdor summalar berildi | 4220-4290 | 5010, 5020 |
| 16 | Xodimlarga qarz berildi | 4720 | 5010, 5020 |
| 17 | Turli summalar berildi (bajarish varaqalari bo'yicha va boshqalar) | 6990 | 5010, 5020 |
| 18 | Ajratilgan bo'linmalar hisobiga naqd to'landi | 4110 | 5010, 5020 |
| 19 | Tabiiy ofat bilan bog'liq qoplanmaydigan xarajatlar to'landi | 9720 | 5010, 5020 |
| 20 | Inventarizatsiyada pul mablag'lari kamomadi aniqlandi | 4730 | 5010, 5020 |
| 21 | Hisoblangan foizlar bo'yicha qarz qoplandi | 6920 | 5010, 5020 |
| 22 | Ijaraga beruvchiga to'lov to'landi | 6910, 6950 | 5010, 5020 |
Shu jadvaldan tashqari, boshqa bandlarda ham 5020 uchraydi: 185-band (4- va 6-qatorlar, hisobdor shaxslar), 206-band (10-qator, kamomad), 236-band (1-qator, pul ekvivalentlari), 239-band (1- va 6-qatorlar, yo'ldagi pul).
Eslatma: so'mdagi qiymat
5020 chet el valyutasidagi pulni hisobga oladi. Valyutani so'mga o'tkazish va kurs farqi qoidalari bu yerda emas, 22-son BHMS da (pastdagi «Bog'liq sahifalar» ga qarang). Bu izohda faqat hisobvaraqlar bog'lanishi ko'rsatilgan.
Amaliy maslahat
- Valyutani so'mdan ajrating. Dollarni 5010 ga yozib yuborish eng oddiy xato. Kassa kitobida ikkala schyot alohida bo'lsin (amaliy maslahat).
- Qoldiq har kuni sanalsin. Kassadagi haqiqiy valyutani daftardagi 5020 qoldig'i bilan solishtiring. Kamomad chiqsa, u 223-bandning 20-qatori bo'yicha yoziladi: Dt 4730 Kt 5010, 5020 (amaliy maslahat).
- Ortiqcha naqdni bankka topshiring. 222-bandga ko'ra limitdan ortiqcha pul bankka topshiriladi. Valyuta bo'lsa, u valyuta hisobvarag'iga kiradi: Dt 5210 Kt 5020 (229-band, 3-qator) (amaliy maslahat).
- Har bir yozuv hujjat bilan. Kirim va chiqim kassa orderi bo'lmasa, provodka ham bo'lmasin (amaliy maslahat).
Asosiy provodkalar 30
Debet va Kredit 21-son BHMS 2-ilovasidagi namunaviy jadvaldagidek. Operatsiya matni jadval mazmunining qisqa bayoni.
| Operatsiya | Debet | Kredit | Manba |
|---|---|---|---|
| Kreditga sotilgan tovarlar bo'yicha foizlar naqd pulda olindi (savdo tashkilotlarida) | 5010, 5020 | 4830 | 21-son BHMS, 223-band, 1-qator |
| Mahsulot, ish va xizmatlar naqd pulga sotildi | 5010, 5020 | 9010–9030 | 21-son BHMS, 223-band, 2-qator |
| Asosiy vositalar va boshqa aktivlarni sotishdan tushum naqd pulda olindi | 5010, 5020 | 9210–9220 | 21-son BHMS, 223-band, 3-qator |
| Bank hisobvaraqlaridan pul kassaga keldi (ish haqi, nafaqa, mukofot berish uchun) | 5010, 5020 | 5110–5530 | 21-son BHMS, 223-band, 4-qator |
| Hisobdor shaxs ishlatilmagan oldingi avansni qaytardi | 5010, 5020 | 4220–4290 | 21-son BHMS, 223-band, 5-qator |
| Aksiyani nominal qiymatidan yuqori narxda sotishdan emissiya daromadi olindi | 5010, 5020 | 8410 | 21-son BHMS, 223-band, 6-qator |
| Ta'sischilar ulushi hisobidan ustav kapitaliga naqd pul kiritdi | 5010, 5020 | 4610 | 21-son BHMS, 223-band, 7-qator |
| Kvartira ijarachilaridan qarz summasi kelib tushdi | 5010, 5020 | 4890 | 21-son BHMS, 223-band, 8-qator |
| Kommunal xizmatlar, aloqa xizmatlari va boshqa to'lovlar kelib tushdi | 5010, 5020 | 4890 | 21-son BHMS, 223-band, 9-qator |
| Ishchilarga uy-joy qurishga qarz berish uchun kredit summasi naqd pulda olindi | 5010, 5020 | 6810, 7810 | 21-son BHMS, 223-band, 10-qator |
| Pul kassadan topshirilib, bankdagi hisob-kitob hisobvarag'iga o'tkazildi | 5110–5530 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 11-qator |
| Aksiyadorlardan ularga tegishli aksiyalar qaytarib sotib olindi | 8610, 8620 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 12-qator |
| Qimmatli qog'ozlarni xarid qilish bilan bog'liq xarajatlar (brokerlar xizmatiga haq) to'landi | 0610, 5810 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 13-qator |
| Hisoblangan ish haqi va boshqa to'lovlar (mukofot va shu kabilar) berildi | 6710 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 14-qator |
| Hisobdor summalar berildi | 4220–4290 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 15-qator |
| Xodimlarga qarz summasi berildi | 4720 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 16-qator |
| Turli summalar berildi (bajarish varaqalari bo'yicha va boshqalar) | 6990 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 17-qator |
| Tashkilotning ajratilgan bo'linmalari hisobiga naqd to'landi | 4110 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 18-qator |
| Tabiiy ofatlar bilan bog'liq turli qoplanmaydigan xarajatlar to'landi | 9720 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 19-qator |
| Inventarizatsiya natijasida pul mablag'lari kamomadi | 4730 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 20-qator |
| Hisoblangan foizlar bo'yicha qarz qoplandi | 6920 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 21-qator |
| Ijaraga beruvchiga tegishli to'lovlar to'landi | 6910, 6950 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 223-band, 22-qator |
| Hisobdor shaxslarga kassadan avans berildi | 4220–4290 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 185-band, 4-qator |
| Ishlatilmagan hisobdor summalar kassaga qaytarildi | 5010, 5020 | 4220–4290 | 21-son BHMS, 185-band, 6-qator |
| Inventarizatsiyada kassadagi pul mablag'lari va pul ekvivalentlari kamomadi aniqlandi | 4730 | 5010, 5020, 5610 | 21-son BHMS, 206-band, 10-qator |
| Pul ekvivalentlari naqd pulga xarid qilindi | 5610 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 236-band, 1-qator |
| Kassadagi naqd pul bankka o'tkazish uchun inkassatorga topshirildi | 5710 | 5010, 5020 | 21-son BHMS, 239-band, 1-qator |
| Yo'ldagi pul mablag'lari kassaga kelib tushdi | 5010–5020 | 5710 | 21-son BHMS, 239-band, 6-qator |
| Bankdan kassaga chet el valyutasidagi pul mablag'lari kelib tushdi | 5020 | 5210, 5220 | 21-son BHMS, 229-band, 12-qator |
| Kassadan chet el valyutasidagi pul valyuta hisobvarag'iga topshirildi | 5210, 5220 | 5020 | 21-son BHMS, 229-band, 3-qator |
Misol
«Zarafshon Safar» MChJ (o'ylab topilgan sayyohlik agentligi) kassasida chet el valyutasida naqd pul bor. Hamma summa AQSh dollarida, faqat misol uchun olingan. Oy boshida 5020 da 500 dollar bor edi.
| № | Operatsiya | Dt | Kt | Summa, dollar |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Chet ellik mijoz ekskursiya xizmatini naqd dollarda to'ladi (Kt: 9010-9030 oralig'idan, masalan 9030) | 5020 | 9030 | 1 800 |
| 2 | Gid-xodimga xizmat safari uchun avans berildi | 4220-4290 oralig'idagi hisobdor schyot (masalan 4220) | 5020 | 600 |
| 3 | Gid ishlatilmagan avansning bir qismini qaytardi | 5020 | 4220 | 150 |
| 4 | Ortiqcha valyuta kassadan valyuta hisobvarag'iga topshirildi | 5210 | 5020 | 1 000 |
| 5 | Mayda xarajatlar uchun bank valyuta hisobvarag'idan kassaga valyuta olindi | 5020 | 5210 | 400 |
Provodkalar manbasi: 1 — 223-band, 2-qator; 2 — 223-band, 15-qator; 3 — 223-band, 5-qator; 4 — 229-band, 3-qator; 5 — 229-band, 12-qator.
5020 bo'yicha hisob:
| Ko'rsatkich | Summa, dollar |
|---|---|
| Oy boshidagi qoldiq | 500 |
| Debet aylanmasi (1, 3, 5) | 1 800 + 150 + 400 = 2 350 |
| Kredit aylanmasi (2, 4) | 600 + 1 000 = 1 600 |
| Oy oxiridagi debet qoldiq | 500 + 2 350 − 1 600 = 1 250 |
Tekshiruv: 500 + 2 350 = 2 850; 2 850 − 1 600 = 1 250 dollar. Kassada aynan shuncha naqd dollar turishi kerak. Sanab ko'rilganda kam chiqsa, bu kamomad: uni 223-bandning 20-qatori bo'yicha (Dt 4730 Kt 5010, 5020) rasmiylashtirasiz (misol muallif tomonidan tuzilgan).