ABC tahlili: qaysi tovarlar tushumning asosiy qismini beradi va bu bilan nima qilish kerak?
O'nta tovar guruhidan to'rttasi tushumning to'rtdan uch qismini beradi. Minimarket misolida ABC tahlilini bosqichma-bosqich bajaramiz va natijani foyda bilan solishtiramiz.
"Bahor" minimarketining egasi Dilfuza hamma tovarga bir xil vaqt sarflardi: har birining narxini kuzatar, har biriga buyurtma berar, har birini sanardi. Charchoq ko'p, foyda o'sha-o'sha. Uning qizi, hisobchi Madina, onasiga oddiy statistik usulni ko'rsatdi: ABC tahlili.
G'oya qanday?
Ko'p bizneslarda tushumning katta qismini oz sonli tovarlar beradi. Buni ko'pincha "80/20 qoidasi" deyishadi. Bu qonun emas, kuzatuv: har bir do'konda nisbat boshqacha chiqadi. ABC tahlili o'z do'koningizdagi haqiqiy nisbatni topadi va tovarlarni uch guruhga bo'ladi.
Besh qadam
- Har bir tovar guruhi bo'yicha davr tushumini yozing.
- Ularni kattadan kichikka qarab tartiblang.
- Har birining jami tushumdagi ulushini hisoblang.
- Ulushlarni ketma-ket qo'shib, kumulyativ (yig'ma) ulushni toping.
- Chegaralarni qo'llang. Ko'p ishlatiladigan kelishuv: yig'ma ulush 80% gacha — A, 80–95% — B, qolgani — C. Chegaralarni o'zingiz tanlashingiz mumkin, muhimi har safar bir xil bo'lsin.
"Bahor" minimarketi: chorak natijasi
Tushum mln so'mda, shartli. Jami 100 mln so'm, shuning uchun summa va ulush bir xil raqam.
| № | Tovar guruhi | Tushum | Ulush | Yig'ma ulush | Guruh |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Un va yorma | 35 | 35% | 35% | A |
| 2 | O'simlik yog'i | 20 | 20% | 55% | A |
| 3 | Choy va qahva | 12 | 12% | 67% | A |
| 4 | Shirinliklar | 9 | 9% | 76% | A |
| 5 | Sut mahsulotlari | 7 | 7% | 83% | B |
| 6 | Ichimliklar | 6 | 6% | 89% | B |
| 7 | Konservalar | 4 | 4% | 93% | B |
| 8 | Maishiy kimyo | 3 | 3% | 96% | C |
| 9 | Ziravorlar | 2 | 2% | 98% | C |
| 10 | Bir martalik idishlar | 2 | 2% | 100% | C |
Natija bir qarashda
| Guruh | Tovar guruhlari soni | Guruhlar ulushi | Tushum ulushi |
|---|---|---|---|
| A | 4 | 40% | 76% |
| B | 3 | 30% | 17% |
| C | 3 | 30% | 7% |
| Jami | 10 | 100% | 100% |
O'nta guruhdan to'rttasi tushumning to'rtdan uch qismidan ko'prog'ini beradi. Dilfuza vaqtini birinchi navbatda shularga sarflashi kerak.
Tushum emas, foyda bo'yicha ham tekshiring
Tushumi katta tovar har doim ham eng foydali emas. Madina ikki guruhning yalpi foydasini ham hisobladi (shartli):
| Tovar guruhi | Tushum | Yalpi foyda | Yalpi foyda ulushi tushumda |
|---|---|---|---|
| Un va yorma | 35 | 2,8 | 8% |
| Choy va qahva | 12 | 3,6 | 30% |
Tushum bo'yicha un birinchi o'rinda. Foyda bo'yicha esa choy va qahva undan oldinda: 3,6 mln > 2,8 mln. Shuning uchun ABC tahlilini ikki marta qiling: tushum va yalpi foyda bo'yicha. Ikkalasida ham A bo'lgan tovar — do'konning "oltin" pozitsiyasi.
Guruhlar bilan nima qilinadi?
| Guruh | Zaxira | Narx va yetkazib beruvchi | Sanash |
|---|---|---|---|
| A | Hech qachon tugab qolmasin, qoldiq har kuni kuzatiladi | Narxlar muntazam solishtiriladi, muqobil yetkazib beruvchi tayyor turadi | Tez-tez, tanlab sanash |
| B | Oddiy buyurtma tartibi | Chorakda bir ko'rib chiqiladi | Odatdagi inventarizatsiyada |
| C | Kam miqdorda, kerak bo'lganda | Faqat katta o'zgarishda | Odatdagi inventarizatsiyada |
Ehtiyot bo'ling: C guruhi "keraksiz" degani emas. Ziravor tushumning 2% ini beradi, lekin xaridor uni un va yog' bilan birga oladi. Uni olib tashlasangiz, xaridor qo'shni do'konga ketib, A guruhidagi xaridini ham o'sha yerda qilishi mumkin.
Amaliy maslahatlar
- Tahlilni har chorakda takrorlang: mavsum o'zgarsa, tovarlar guruhdan guruhga o'tadi.
- Bir xil davrlarni solishtiring (chorak bilan chorak), aks holda bayram oylari natijani buzadi.
- Juda mayda pozitsiyalar bilan emas, mantiqiy tovar guruhlari bilan boshlang.
- Natijani buyurtma va inventarizatsiya rejasiga bog'lang, shunda tahlil qog'ozda qolib ketmaydi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Choy do'koni reklama xarajatlari bilan haftalik sotuv o'rtasidagi chiziqli korrelyatsiya koeffitsientini hisobladi: r = 0,9. Determinatsiya koeffitsienti (r²) sotuv o'zgaruvchanligining qancha qismini reklama bilan bog'liq holda tushuntiradi?
Qandolat sexining sotuvi bo'yicha: narx indeksi 108%, sotilgan mahsulotning fizik hajm (miqdor) indeksi 125%. Sotuv qiymati (tushum) indeksi qancha?
To'rt filialning oylik tushumi: 12, 7, 19 va 14 mln so'm. Variatsiya ko'lami (eng katta va eng kichik qiymat farqi) qancha?
Sartaroshxona oy uchun 80 mln so'm tushum rejalashtirgan edi, amalda 92 mln so'm tushum oldi. Rejaning bajarilish nisbiy ko'rsatkichi qancha?
Nonvoyxonaning tushumi ikki yil ichida 100 mln so'mdan 144 mln so'mga oshdi. O'rtacha yillik o'sish sur'ati (o'rtacha geometrik usulda) qancha?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- Misol, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli
- Guruh chegaralari (80% va 95%) · amaliyotda keng qo'llanadigan kelishuv; qonun yoki standart talabi emas