Narxni faqat sotuvchi belgilamaydi. Agar novvoy nonni 8 000 so'm qilsa, xaridorlar qo'shni novvoyga ketadi yoki uyda non yopadi. Novvoyning noni sotilmay qotib qoladi. Demak, narx ikki chegara orasida turadi: pastki chegara: sotuvchiga narsa qanchaga tushgani (bundan arzon sotsa, zarar ko'radi); yuqori chegara: xaridor qancha berishga rozi ekani (bundan qimmat bo'lsa, olmaydi).

Narx nima va u qanday paydo bo'ladi?

Q: Narx nima?

Narx bu bitta narsani olish uchun beriladigan pul miqdori. "Non 4 000 so'm" degani: shu nonni olish uchun 4 000 so'm berasiz. Narx sotuvchi bilan xaridorni bog'laydi. Sotuvchi uchun bu "qancha olaman", xaridor uchun esa "qancha beraman" degan savolning javobi.

Q: Novvoy narxni qanday o'ylab topadi?

Novvoy avval bitta non unga qanchaga tushishini hisoblaydi. Misol uchun (raqamlar shartli), bitta nonga to'g'ri keladigan xarajatlar: Demak, bitta non novvoyga 3 500 so'mga tushadi. Bu summa tannarx deyiladi, ya'ni "narsa o'ziga necha pulga tushdi". Agar novvoy nonni 3 500 so'mga sotsa, u o'z ishidan hech narsa topmaydi. Shuning uchun u tannarx ustiga bir oz qo'shadi va 4 000 so'm qiladi. Har bir nondan unga 4 000 − 3 500 = 500 so'm qoladi.

Q: Narxni qanday solishtirasiz?

Bozorda bir xil narsa har xil o'lchamda sotiladi. Misol uchun (raqamlar shartli), bir rastada kartoshka kilosi 5 000 so'm, boshqasida esa 3 kg lik qopi 13 500 so'm. Qaysi biri arzon? Qopning narxini kilogrammga bo'lamiz: 13 500 ÷ 3 = 4 500 so'm. Demak, qopda olish har kilodan 500 so'm arzonroq. Lekin sizga faqat bir kilo kerak bo'lsa, ortiqchasini olish foydasiz. Narxni solishtirganda doim "bir dona" yoki "bir kilo" uchun hisoblang.

Non do'konining eshigida yozuv bor: "Non: 4 000 so'm". Siz bu raqamni har kuni ko'rasiz. Lekin novvoy nega aynan shuncha yozgan? Nega 2 000 yoki 10 000 emas? Bu darsda narxning ichiga qaraymiz.

Narx nima?

Narx bu bitta narsani olish uchun beriladigan pul miqdori. "Non 4 000 so'm" degani: shu nonni olish uchun 4 000 so'm berasiz.

Narx sotuvchi bilan xaridorni bog'laydi. Sotuvchi uchun bu "qancha olaman", xaridor uchun esa "qancha beraman" degan savolning javobi.

Novvoy narxni qanday o'ylab topadi?

Novvoy avval bitta non unga qanchaga tushishini hisoblaydi. Misol uchun (raqamlar shartli), bitta nonga to'g'ri keladigan xarajatlar:

Nimaga ketadi	Bitta nonga, so'm
un, xamirturush, tuz	2 000
gaz va elektr	500
shogirdga ish haqi	700
novvoyxona ijarasi	300
Jami	3 500

Demak, bitta non novvoyga 3 500 so'mga tushadi. Bu summa tannarx deyiladi, ya'ni "narsa o'ziga necha pulga tushdi".

Agar novvoy nonni 3 500 so'mga sotsa, u o'z ishidan hech narsa topmaydi. Shuning uchun u tannarx ustiga bir oz qo'shadi va 4 000 so'm qiladi. Har bir nondan unga 4 000 − 3 500 = 500 so'm qoladi.

Xaridor nima deydi?

Narxni faqat sotuvchi belgilamaydi. Agar novvoy nonni 8 000 so'm qilsa, xaridorlar qo'shni novvoyga ketadi yoki uyda non yopadi. Novvoyning noni sotilmay qotib qoladi.

Demak, narx ikki chegara orasida turadi:

pastki chegara: sotuvchiga narsa qanchaga tushgani (bundan arzon sotsa, zarar ko'radi);
yuqori chegara: xaridor qancha berishga rozi ekani (bundan qimmat bo'lsa, olmaydi).

Nega narx o'zgaradi?

Yozda bozorda pomidor ko'p, hamma dehqon olib keladi. Sotuvchilar ko'p, xaridorlar esa avvalgidek. Har bir sotuvchi o'z pomidorini sotib ulgurish uchun narxni tushiradi.

Qishda esa pomidorni faqat issiqxonada yetishtirish mumkin, uni olib keladiganlar kam. Xohlovchilar ko'p bo'lsa-yu, narsa kam bo'lsa, narx ko'tariladi.

Oddiy qoida shunday: narsa kam, xohlovchi ko'p bo'lsa, narx oshadi; narsa ko'p, xohlovchi kam bo'lsa, narx tushadi. Xaridorlar qancha narsa olishga tayyor ekanini iqtisodchilar "talab", sotuvchilar qancha narsa sotishga tayyor ekanini esa "taklif" deb ataydi. Bu so'zlarni lug'atimizdan o'qib ko'rishingiz mumkin.

Narxni qanday solishtirasiz?

Bozorda bir xil narsa har xil o'lchamda sotiladi. Misol uchun (raqamlar shartli), bir rastada kartoshka kilosi 5 000 so'm, boshqasida esa 3 kg lik qopi 13 500 so'm.

Qaysi biri arzon? Qopning narxini kilogrammga bo'lamiz: 13 500 ÷ 3 = 4 500 so'm. Demak, qopda olish har kilodan 500 so'm arzonroq. Lekin sizga faqat bir kilo kerak bo'lsa, ortiqchasini olish foydasiz. Narxni solishtirganda doim "bir dona" yoki "bir kilo" uchun hisoblang.

Keyingi darsda

To'rtinchi alifbo darsida bozorda sotiladigan narsalarni ikki guruhga ajratamiz: tovar va xizmat, farqi nima.

O'zingizni sinang

Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.

Shahar bozorida qovun uchun talab funksiyasi Qd = 100 − 2P, taklif funksiyasi Qs = 20 + 2P (P — narx, ming so'mda; Q — dona). Muvozanat narx va muvozanat miqdor qancha?

Oldingi savoldagi qovun bozorida (Qd = 100 − 2P, Qs = 20 + 2P) narx 15 ming so'mda qat'iy ushlab turilsa, nima yuz beradi?

Kafeda somsa narxi 10% oshganda uning sotilish miqdori 20% kamaydi. Talabning narx bo'yicha elastiklik koeffitsienti (mutlaq qiymatda) va talab turi qanday?

Shartli bozorda ishlab chiqaruvchilarning taklif egri chizig'i P = 10 + 0,5Q (P — ming so'm, Q — dona) ko'rinishida. Bozor narxi 30 ming so'm bo'lsa, ishlab chiqaruvchilar ortiqchaligi (taklif egri chizig'i bilan narx chizig'i orasidagi uchburchak yuzi) qancha?

Shartli bozorda shirmon non uchun talab funksiyasi P = 50 − Q (P — ming so'm, Q — dona). Bozor narxi 30 ming so'm. Iste'molchi ortiqchaligi (talab chizig'i ostidagi va narx chizig'i ustidagi uchburchak yuzasi) qancha?

Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri

Barcha testlar →