Auditor so'raydigan jamlanma jadval: hisobotdagi har bir raqam qaysi schyotlardan yig'ilganini qanday ko'rsatish kerak?
Auditor balansdagi raqamni ko'rib, "bu qayerdan chiqdi?" deb so'raydi. Unga javob bitta jadvalda bo'lsa, tekshiruv tezlashadi. Jadval ustunlari, savdo firmasi misoli va jadval yordamida topilgan xato.
Auditor odatda moliyaviy hisobotdan boshlaydi: balansdagi har bir raqamni oladi va uni buxgalteriya yozuvlarigacha kuzatib boradi. Agar buxgalter bu yo'lni oldindan bitta jadvalda chizib bersa, auditor savollarni kamroq beradi, buxgalter esa o'z xatosini auditordan oldin ko'radi.
Bunday jadval jamlanma jadval deyiladi (ingliz tilidagi audit amaliyotida "lead schedule"). U hisobot moddasi bilan aylanma-saldo vedomostidagi schyotlar orasidagi ko'prik.
Jadvalda qanday ustunlar bo'ladi?
| Ustun | Nima yoziladi | Nega kerak |
|---|---|---|
| Hisobot moddasi | Balans yoki moliyaviy natijalar hisobotidagi qator nomi | Qaysi raqam tekshirilayotgani |
| Schyotlar | Shu moddaga yig'iladigan schyotlar, kontraktivlari minus belgi bilan | Raqam qayerdan kelgani |
| Aylanma-saldo vedomosti qoldig'i | Har bir schyotning yil oxiridagi qoldig'i | Bosh kitob bilan bog'lanish |
| Tuzatishlar | Yil yopilgandan keyin berilgan tuzatish yozuvlari | Nima o'zgargani |
| Hisobotdagi raqam | Yakuniy summa | Hisobot bilan bog'lanish |
| O'tgan yil | Bir yil oldingi summa | Keskin o'zgarishlarni ko'rish |
| Ishchi hujjat | Batafsil tahlil varag'ining belgisi (A-1, B-1...) | Tafsilotni tez topish |
Misol: "Lazurit savdo" MChJ balansi
Summalar shartli. Firma ulgurji savdo bilan shug'ullanadi va oz sonli schyotdan foydalanadi.
| Hisobot moddasi | Schyotlar | Qoldiqlar | Hisobotdagi raqam | Ishchi hujjat |
|---|---|---|---|---|
| Asosiy vositalar (qoldiq qiymat) | 0130 − 0230 | 120 000 000 − 45 000 000 | 75 000 000 | A-1 |
| Tovarlar | 2910 | 210 000 000 | 210 000 000 | B-1 |
| Xaridorlar qarzi (sof) | 4010 − 4910 | 96 000 000 − 8 000 000 | 88 000 000 | C-1 |
| Pul mablag'lari | 5010 + 5110 | 4 000 000 + 61 000 000 | 65 000 000 | D-1 |
| Aktivlar jami | 438 000 000 | |||
| Mol yetkazib beruvchilarga qarz | 6010 | 132 000 000 | 132 000 000 | E-1 |
| Budjetga qarz | 6410 | 18 000 000 | 18 000 000 | E-2 |
| Ustav kapitali | 8330 | 100 000 000 | 100 000 000 | F-1 |
| Taqsimlanmagan foyda | 8710 + 8720 | 48 000 000 + 140 000 000 | 188 000 000 | F-2 |
| Passivlar jami | 438 000 000 |
Tekshiruv: aktivlar 75 + 210 + 88 + 65 = 438 mln so'm; passivlar 132 + 18 + 100 + 188 = 438 mln so'm.
Jadval qanday xatoni ochdi?
Hisobotning birinchi loyihasida xaridorlar qarzi 96 000 000 so'm, passivda esa "boshqa majburiyatlar" qatorida 8 000 000 so'm turgan edi. Balans baribir teng chiqqan: ikkala tomon ham 446 000 000 so'm. Shuning uchun xato ko'zga tashlanmagan.
Jadvalni to'ldirayotganda buxgalter Shahzoda 4910 ni qaysi qatorga qo'yishni o'ylab qoldi. 4910 "Shubhali qarzlar bo'yicha rezerv" majburiyat emas, u kontraktiv aktiv schyot: debitorlik qarzini kamaytiradi (21-son BHMS, 217-band; hisobvaraqlar rejasida 4900 turi KA). Rezerv passivdan olinib, xaridorlar qarzidan ayrildi. Natijada aktivlar ham, passivlar ham 8 000 000 so'mga kamayib, 438 000 000 so'mga tushdi.
Xuddi shu mantiq boshqa kontraktiv schyotlarga ham tegishli: asosiy vositalar eskirishi (0200) asosiy vositalardan, savdo ustamasi (2980) tovarlardan ayriladi.
Jadvalni tayyorlashda nimalarga e'tibor berish kerak?
- Har bir schyot faqat bitta qatorda qatnashsin: jadval oxirida aylanma-saldo vedomostidagi barcha qoldiqlar ishlatilganini tekshiring
- Kontraktiv schyotlarni alohida belgilang, ular hech qachon passivga tushmasligi kerak
- O'tgan yilga nisbatan katta o'zgargan qatorlarga qisqa izoh yozing: auditor baribir so'raydi
- Tuzatish yozuvlarini alohida ustunda ko'rsating, aks holda aylanma-saldo vedomosti bilan hisobot bir-biriga mos kelmay qoladi
- Jadvalni Excel'da formulalar bilan tuzing: qoldiq o'zgarsa, hisobot qatori ham avtomatik yangilanadi
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
«Bodomzor savdo» MChJ hisobotida tushum, zaxiralar va debitorlik qarzi sezilarli oshirib ko'rsatilgan: buzilishlar muhim va hisobotning asosiy moddalariga yoyilgan (keng qamrovli). Auditor buni yetarli dalillar bilan tasdiqladi, rahbariyat esa tuzatishdan bosh tortdi. 705-son AXS bo'yicha qanday fikr bildiriladi?
«Sariosiyo savdo» buxgalteri har oy bank ko'chirmasini 5110 schyoti bilan solishtirib, solishtirma jadval tuzadi. Auditor shu jadvallardan birini o'zi mustaqil ravishda boshidan qaytadan tuzib chiqdi. 500-son AXS bo'yicha bu qaysi audit amali?
540-son AXS (hisob baholari auditi, qayta ko'rib chiqilgan) hisob baholari bo'yicha xavfni baholashda qaysi uchta asosiy ajralmas xavf omilini alohida ajratib ko'rsatadi?
«Charxpalak savdo» MChJ balansi 31-dekabr holatiga tuzilgan. Fevralda, hisobot e'lon qilish uchun tasdiqlanishidan oldin, auditor yirik xaridor to'lovga qobiliyatsiz deb topilganini aniqladi; bu xaridorning qarzi balans sanasida ham bor edi. 16-son BHMS bo'yicha qanday yo'l tutiladi?
Auditor «Nurli kelajak» MChJ registrlarida shunday tuzatishni ko'rdi: buxgalter xato provodkani o'chirmagan, uni xuddi o'sha summada, lekin debet va kredit schyotlari o'rnini almashtirib yozgan, keyin to'g'ri provodkani bergan. Bu qaysi tuzatish usuli?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 21-son BHMS "Hisobvaraqlar rejasi" (hisobvaraqlar ro'yxati) · 0200, 2980 va 4900 kontraktiv (KA) hisobvaraqlar; ular tegishli aktiv qiymatini kamaytiradi
- 21-son BHMS, 217-band · shubhali qarzlar bo'yicha rezervlar 4910 hisobvarag'ida umumlashtiriladi
- Misol, summalar va jadval tuzilishi · muallif tomonidan tuzilgan, shartli