Tovar narxi tushib ketsa, ombordagi zaxira balansda qaysi qiymatda ko'rsatiladi?
Mavsumi o'tgan sandal tannarxidan arzonga sotilyapti, namlangan krossovka esa tozalashni talab qiladi. 4-son BHMS bo'yicha zaxirani sof qiymatigacha qanday arzonlashtirishni poyabzal do'koni misolida hisoblaymiz.
"Qadam" poyabzal do'konining egasi Sherzod dekabr oxirida omborni aylanib chiqdi. Qishki etiklar yaxshi ketyapti. O'tgan yozdan qolgan sandallarni esa endi faqat chegirma bilan sotish mumkin. Bir burchakda tom chakka o'tib, namlangan krossovkalar qutisi turibdi.
Bosh buxgalter Nodira muammoni bir jumlada aytdi: "Balansda bu tovarlarning hammasi sotib olingan narxda turibdi. Lekin ularning bir qismini endi bu narxda sotib bo'lmaydi."
Qoida qanday?
4-son BHMS ning 12-bandiga ko'ra zaxiralar balans sanasidagi ikki qiymatdan eng pasti bo'yicha baholanadi: - tannarx (sotib olish narxi yoki ishlab chiqarish tannarxi); - realizatsiya qilishning sof qiymati.
Sof qiymat (3-band) — zaxirani maqsadiga ko'ra ishlatiladigan holatga keltirish va realizatsiya qilish bo'yicha baholangan xarajatlar chegirilgandan keyingi joriy qiymat. Amalda shunday hisoblanadi:
Sof qiymat = kutilayotgan sotish narxi − sotishga tayyorlash xarajati − sotish xarajati
Arzonlashtirish qachon kerak bo'ladi?
53-bandda to'rt holat sanalgan. Zaxira qiymati arzonlashtiriladi, agar: - zaxira shikastlangan bo'lsa; - u to'liq yoki qisman eskirgan bo'lsa; - uning sof qiymati pasaygan bo'lsa; - butlash, tovar ko'rinishiga keltirish yoki sotish bo'yicha xarajatlar oshgan bo'lsa.
O'sha bandda yana bir muhim fikr bor: arzonlashtirish ayniqsa zaxira haddan tashqari to'planib qolganda va sekin aylanayotganda qo'llanadi. Maqsad oddiy: balansda tovar undan kutilayotgan summadan qimmat ko'rinmasin.
"Qadam" do'koni hisob-kitobi
Summalar so'mda, shartli.
| Tovar | Soni (juft) | Tannarx (1 juft) | Kutilayotgan narx | Tayyorlash va sotish xarajati | Sof qiymat (1 juft) | Balans qiymati (1 juft) | Jami balans qiymati |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Qishki etik | 40 | 300 000 | 380 000 | 20 000 | 360 000 | 300 000 | 12 000 000 |
| Yozgi sandal | 50 | 150 000 | 140 000 | 10 000 | 130 000 | 130 000 | 6 500 000 |
| Namlangan krossovka | 10 | 250 000 | 200 000 | 20 000 | 180 000 | 180 000 | 1 800 000 |
| Jami | 20 300 000 |
Krossovkadagi 20 000 so'm: tozalash va quritish uchun 15 000, sotish xarajati 5 000.
Tannarx bo'yicha jami: 12 000 000 + 7 500 000 + 2 500 000 = 22 000 000 so'm. Balansga 20 300 000 so'm chiqadi. Arzonlashtirish 1 700 000 so'm: - sandal: (150 000 − 130 000) × 50 = 1 000 000 so'm; - krossovka: (250 000 − 180 000) × 10 = 700 000 so'm.
Etiklar tannarxda qoladi. Ularning sof qiymati yuqori, lekin balansda tannarxdan oshirib ko'rsatilmaydi.
Eng ko'p uchraydigan xato: hammasini bitta qozonga solish
Yosh buxgalter Bekzod boshqacha hisobladi: jami tannarxni jami sof qiymat bilan solishtirdi.
| Usul | Jami tannarx | Jami sof qiymat | Arzonlashtirish |
|---|---|---|---|
| Bekzodning usuli (hammasi birga) | 22 000 000 | 22 700 000 | 0 |
| To'g'ri usul (har bir tur alohida) | 22 000 000 | — | 1 700 000 |
Jami sof qiymat: 40 × 360 000 + 50 × 130 000 + 10 × 180 000 = 22 700 000 so'm. Bu usulda etiklardan kutilayotgan foyda sandal va krossovkadagi zararni "yopib qo'yadi". 49-band esa sof qiymat zaxiraning har bir birligi (turi) bo'yicha aniqlanishini talab qiladi. 54-bandga ko'ra ham arzonlashtirish odatda moddalar bo'yicha qilinadi. O'sha bandda sanalgan shartlarga mos keladigan o'zaro bog'langan zaxiralarni guruhlash mumkin. Lekin tarmoq yoki hudud bo'yicha umumiy tasnifga qarab arzonlashtirilmaydi.
Yangi narxni nima bilan tasdiqlash mumkin?
52-band joriy qiymatni hujjat bilan tasdiqlash uchun beshta manbani beradi. Qaysi birini ishlatish tashkilot ixtiyorida: - ishlab chiqaruvchilar, ularning rasmiy dilerlari yoki tovar-xom ashyo birjalaridan yozma olingan narx ma'lumoti; - zaxira chet el valyutasida xarid qilingan bo'lsa, xarid sanasidagi tannarx ma'lumoti (Markaziy bank kurslari nisbatidan chiqqan koeffitsiyent bilan qayta hisoblanadi); - tegishli davlat organlaridagi narxlar darajasi to'g'risidagi ma'lumot; - qayta baholash davrida ommaviy axborot vositalari va maxsus adabiyotlarda chop etilgan narxlar; - baholovchining hisoboti.
Sherzod sandal uchun yetkazib beruvchining yangi yozma narxnomasini va do'konning tasdiqlangan chegirma buyrug'ini papkaga qo'ydi.
Ishlab chiqarishdagi xom ashyo-chi?
Sexlar uchun 55-bandda alohida qoida bor. Xom ashyo narxi tushgan bo'lsa ham, undan tayyorlangan mahsulot joriy qiymatda sotilayotgan bo'lsa, xom ashyo tannarxdan past qilib arzonlashtirilmaydi. Materiallar arzonlashgani sababli tayyor mahsulot narxi pasaytirilsa va tayyor mahsulot tannarxi uning sof qiymatidan oshib ketsagina, materiallar qiymati kamaytiriladi. Bunda sof qiymatning eng ishonchli bahosi — o'xshash materiallarni sotib olish xarajati.
Narx yana ko'tarilsa nima bo'ladi?
57-bandga ko'ra arzonlashtirilgan zaxiraning sof qiymati keyin oshsa, qiymat tiklanadi. Lekin tiklash ikki narsa bilan cheklangan: yangi qiymat tannarx va qayta ko'rilgan sof qiymatdan eng kamiga teng bo'ladi; tiklash dastlab chegirilgan summadan oshmaydi.
Bahorda sandal yana xaridorgir bo'ldi, uning sof qiymati 130 000 dan 145 000 so'mga chiqdi, 50 juft hali omborda.
| Ko'rsatkich | 1 juft | 50 juft |
|---|---|---|
| Tannarx | 150 000 | 7 500 000 |
| Yangi sof qiymat | 145 000 | 7 250 000 |
| Yangi balans qiymati (eng kami) | 145 000 | 7 250 000 |
| Tiklash summasi | 15 000 | 750 000 |
750 000 so'm dastlabki 1 000 000 so'mlik arzonlashtirishdan kam, demak cheklovga sig'adi. 60-bandga ko'ra tiklash summasi o'sha davrda xarajat deb tan olingan sotilgan zaxiralar tannarxining kamayishi sifatida ko'rsatiladi.
Hisobda qanday aks ettiriladi?
- 4-son BHMS ning 56-bandiga ko'ra arzonlashish summasi u yuzaga kelgan hisobot davrining xarajatlariga kiritiladi.
- 21-son BHMS ning 154-bandidagi namunaviy jadvalda tovarlarni qayta baholashda qiymatni kamaytirish Dt 3190 – Kt 2910–2990 deb ko'rsatilgan.
- Materiallar uchun 21-son BHMS ning 87-bandi ham xuddi shu qoidani beradi: haqiqiy tannarx va sotishning sof qiymatidan eng pasti.
Bu summa qaysi yozuvlar bilan o'sha davr xarajatiga yetib borishini hisob siyosatingizda oldindan yozib qo'ying. Shunda har yili bir xil ishlaysiz.
Amaliy maslahatlar
- Yil oxiridagi inventarizatsiyaga sof qiymat tekshiruvini qo'shing. 4-son BHMS ning 90-bandiga ko'ra inventarizatsiya yilida kamida bir marta o'tkaziladi va uning maqsadlaridan biri sof qiymatni tasdiqlash. Sanash varag'iga "holati" ustunini qo'shsangiz kifoya: yangi, shikastlangan, eskirgan.
- Sotuv dasturidan "uch oydan beri sotilmagan tovarlar" ro'yxatini chiqaring. Sekin aylanayotgan zaxira birinchi nomzod.
- Har bir arzonlashtirilgan tur uchun alohida hisob varag'i tuzing: tannarx, kutilayotgan narx, xarajatlar, narx manbai.
- Etiklardagi "ortiqcha" bilan sandaldagi "kami"ni hech qachon bir-biriga qoplamang.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Tovarning tannarxi 8 000 000 so'm, balans sanasida uni realizatsiya qilishning sof qiymati 7 200 000 so'm. Tovar balansda qaysi qiymatda ko'rsatiladi?
Korxona tovar-moddiy zaxiralarni davriy hisobga olish usulini qo'llaydi. Davr davomida xaridlar qiymati 9100 guruhidagi qaysi sub-schyotda vaqtincha yig'iladi?
«Kitob charm» MChJ omboridagi teri xom ashyosining haqiqiy tannarxi 30 000 000 so'm, sotishning sof qiymati (bozor bahosi) esa 26 000 000 so'm. 21-son BHMS 87-bandiga ko'ra material qaysi qiymatda hisobga olinadi?
«Dehqonobod Sement» MChJ bo'sh turgan omborini boshqa tashkilotga operativ ijaraga berdi. Ombor boshlang'ich qiymati 216 000 000 so'm; hisob siyosatida to'g'ri chiziqli usul va 240 oy foydali xizmat muddati belgilangan, tugatish qiymati yo'q. Ijaraga beruvchida oylik eskirish qanday yoziladi?
«Chirchiq mashinasozlik» omborida inventarizatsiya o'tkazildi va hisobda ko'rsatilmagan, montajni talab qiluvchi mahalliy o'rnatiladigan asbob-uskuna ortiqcha chiqdi. 21-son BHMS bo'yicha qanday provodka beriladi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- 4-son BHMS "Tovar-moddiy zaxiralar", 3 va 12-bandlar · realizatsiya qilishning sof qiymati ta'rifi; zaxiralar tannarx va sof qiymatning eng pasti bo'yicha baholanadi
- 4-son BHMS, 49–57-bandlar (6-bob) · sof qiymat har bir birlik (tur) bo'yicha aniqlanadi; joriy qiymatni tasdiqlash manbalari; arzonlashtirish holatlari; xom ashyo uchun alohida qoida; arzonlashish summasi davr xarajati; qiymatni tiklash
- 4-son BHMS, 60 va 90-bandlar · tiklash summasi sotilgan zaxiralar tannarxining pasayishi sifatida tan olinadi; inventarizatsiya yilida kamida bir marta, shu jumladan sof qiymatni tasdiqlash uchun
- 21-son BHMS "Hisobvaraqlar rejasi", 87 va 154-bandlar · materiallar haqiqiy tannarx va sotishning sof qiymatidan eng pasti bo'yicha; tovarlarni qayta baholashda qiymatni kamaytirish: 3190 / 2910–2990
- Misol, summalar va hisob-kitoblar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli