Audit topshirig'i shartlarini kelishish (210-son AXS): auditor ishni qabul qilishdan oldin nimani tekshiradi va topshiriq xatida nima bo'ladi?
Audit shartnomasi imzolanmasdan oldin auditor ikkita old shartni tekshiradi va rahbariyat bilan mas'uliyatni yozma kelishib oladi. Topshiriq xatining majburiy mazmuni, takroriy auditda va shartlar o'zgarganda nima qilinadi: 8 punkt va tekshiruv varag'i.
Ko'p direktor auditni "auditorlar kelib, tekshirib, xulosa berib ketadi" deb tasavvur qiladi. Lekin birinchi hujjat tekshirilishidan oldin ham bir bosqich bor: auditor bu ishni umuman qabul qilsa bo'ladimi, va kim nimaga javob beradi, degan savollar yozma hal qilinadi. Bu bosqichni 210-son AXS «Audit topshirig'i shartlarini kelishish» tartibga soladi. Xalqaro audit standartlari O'zbekistonda auditorlik faoliyati standarti hisoblanadi («Auditorlik faoliyati to'g'risida»gi Qonun, 9-modda; ularni tan olish va qo'llash tartibi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 11-apreldagi 171-son qarorida).
Asosiy tezislar
- Standart nimani hal qiladi. Auditor topshiriq shartlarini rahbariyat bilan, kerak bo'lsa boshqaruv uchun mas'ul shaxslar bilan kelishadi. Maqsad: audit faqat uning old shartlari bajarilgan va ikki tomon shartlarni bir xil tushungan holda boshlanishi.
- Birinchi old shart: hisobot asosi. Auditor moliyaviy hisobot qaysi konseptual asos bo'yicha tayyorlanayotganini aniqlaydi va u qabul qilinadigan asos ekanini baholaydi. Asos noaniq bo'lsa, xulosa nimaga nisbatan berilishi ham noaniq qoladi.
- Ikkinchi old shart: rahbariyat o'z mas'uliyatini tan oladi. Rahbariyat uch narsaga javob berishini tushunishi va tasdiqlashi kerak: moliyaviy hisobotni tanlangan asosga muvofiq tayyorlash; jiddiy buzib ko'rsatishlarsiz hisobot tayyorlash uchun zarur ichki nazorat; auditorga hisobotga tegishli barcha ma'lumotni, qo'shimcha so'ralgan ma'lumotni berish va dalil olish uchun kerakli xodimlar bilan cheklovsiz uchrashish imkoniyati.
- Ko'lam oldindan cheklansa. Rahbariyat topshiriq shartlariga auditor ishini shunday cheklaydigan band qo'ymoqchi bo'lsaki, natijada auditor fikr bildirishdan bosh tortishi kutilsa, auditor bunday ishni qabul qilmasligi kerak (qonun talab qilgan hollar bundan mustasno).
- Topshiriq xatining majburiy mazmuni. Kelishilgan shartlar audit topshirig'i xatida yoki boshqa yozma kelishuvda qayd etiladi va ular quyidagilarni o'z ichiga oladi: audit maqsadi va ko'lami; auditorning mas'uliyati; rahbariyatning mas'uliyati; moliyaviy hisobotni tayyorlashda qo'llaniladigan asos; auditor beradigan hisobotlarning kutilayotgan shakli va mazmuni hamda ular kutilganidan farq qilishi mumkinligi haqidagi eslatma.
- Takroriy audit. Har yili yangi xat yozish shart emas, lekin auditor har gal shartlarni qayta ko'rib chiqish kerakmi, mijozga ularni yana eslatish kerakmi, baholaydi.
- Shartlarni o'zgartirish. Rahbariyat audit tugamasdan ish turini yengilroq xizmatga almashtirishni so'rasa, auditor buning asosli sababi borligini tekshiradi. Asosli sabab bo'lmasa, o'zgarishga rozi bo'lmaydi. Kelishuvga erishilmasa va dastlabki shartlar bo'yicha davom ettirish imkoni bo'lmasa, auditor qonun yo'l qo'ygan joyda topshiriqdan chiqadi.
- Nega bu bosqich foydali. Xat keyinchalik "buni tekshirish kelishilganmidi?" degan tortishuvlarning oldini oladi. Direktor esa imzolashdan oldin audit uning o'rniga hisobot tayyorlamasligini va xatolar uchun javobgarlik rahbariyatda qolishini aniq ko'radi.
Misol: auditorning qabul qilish varag'i
"Teraksoy Audit" MChJ "Yashilvodiy Sut" AJdan yillik audit taklifini oldi. Shartnoma loyihasini tayyorlashdan oldin topshiriq rahbari quyidagi ish qog'ozini to'ldiradi (tuzilma muallif tomonidan tuzilgan):
| Tekshiriladigan savol | Javob | Dalil (ish qog'ozida) | Xulosa |
|---|---|---|---|
| Hisobot qaysi asos bo'yicha tayyorlanadi? | Milliy standartlar | Hisob siyosati buyrug'i | Qabul qilinadi |
| Rahbariyat hisobotni tayyorlash mas'uliyatini tan oladimi? | Ha | Direktor bilan uchrashuv bayonnomasi | Bajarildi |
| Ichki nazorat uchun mas'uliyatni tan oladimi? | Ha | O'sha bayonnoma | Bajarildi |
| Ma'lumot va xodimlarga cheklovsiz kirish beriladimi? | Direktor filial omboriga kirishni cheklamoqchi | Yozishma | Hal qilinmagan |
| Ko'lamni cheklovchi band bormi? | Filial ombori inventarizatsiyasini kuzatishga ruxsat yo'q | Shartnoma loyihasi | Muhokama kerak |
| Takroriy auditmi? | Yo'q, birinchi yil | Mijoz kartasi | Yangi xat tuziladi |
Ikki qator hal qilinmagan. Agar filial ombori zaxiralarning katta qismini tashkil etsa va direktor cheklovdan voz kechmasa, auditor 4-tezisga ko'ra ishni qabul qilmaydi. Direktor cheklovni olib tashlasa, xatga rahbariyatning to'liq kirish imkoniyatini berish majburiyati yoziladi va shundan keyingina audit rejasi tuziladi.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Auditor va «Oydin farm» rahbariyati audit topshirig'i shartlarini kelishib oldi. 210-son AXS bo'yicha kelishilgan shartlar qanday rasmiylashtiriladi?
«Auditorlik faoliyati to'g'risida»gi O'RQ-677-son Qonun qachon qabul qilingan?
Auditor xaridorning korxonaga qarzi qoldig'ini tekshirish uchun xaridorning o'ziga so'rov yuborib, javobni bevosita oladi. Bu audit amali qanday ataladi?
«Ko'kcha tekstil» auditida auditor muhim buzilish xavfini yuqori deb baholadi. 200-son AXS mantiqiga ko'ra audit xavfi bir xil darajada qolishi uchun auditor nima qilishi kerak?
Alohida moliyaviy hisobot auditi topshirig'i darajasida sifatni boshqarish qaysi standart bilan tartibga solinadi?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
Manbalar
- «Auditorlik faoliyati to'g'risida»gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni (2021-yil 25-fevral, O'RQ-677), 9-modda · xalqaro audit standartlari auditorlik faoliyati standartlari hisoblanadi; ular vakolatli organ rasmiy saytida joylashtirilgan bo'lishi kerak
- Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 11-apreldagi 171-son qarori · xalqaro audit standartlarini tan olish va qo'llash tartibi
- Xalqaro audit standarti (ISA) 210 «Audit topshirig'i shartlarini kelishish» (Agreeing the Terms of Audit Engagements), IAASB · audit uchun old shartlar (qabul qilinadigan moliyaviy hisobot asosi; rahbariyatning uch yo'nalishdagi mas'uliyatini tan olishi); ko'lam cheklovi qo'yilsa topshiriqni qabul qilmaslik; kelishuv rahbariyat yoki boshqaruv uchun mas'ul shaxslar bilan; topshiriq xati yoki boshqa yozma kelishuvning majburiy mazmuni; takroriy auditda shartlarni qayta ko'rib chiqish; shartlarni o'zgartirishga asos
- Xalqaro audit standarti (ISA) 580 «Yozma tasdiqnomalar» (Written Representations), IAASB · rahbariyatdan topshiriq shartlarida kelishilgan mas'uliyatlar (hisobotni tayyorlash, ma'lumot va kirish imkoniyatini berish) bajarilgani haqida yozma tasdiqnoma
- ICAEW: Agreeing the terms of audit engagements · 210-son AXS bo'yicha amaliy izoh
- Misol, korxona nomi va tekshiruv varag'i · muallif tomonidan tuzilgan, shartli