Bir nechta qarz bor va 30 mln so'm bo'sh pul paydo bo'ldi: avval qaysi qarzni yopish foydaliroq?
«Bahmal Tikuv» MChJda uchta qisqa muddatli qarz bor, hammasi oylik foiz bilan. Mavsum tushumidan 30 mln so'm ortib qoldi. Pulni eng qimmat qarzga, eng katta qarzga, eng kichigiga yoki hammasiga bo'lib berish uchun foiz xarajati 6 oyda qanchaga farq qilishi hisoblab ko'rildi. Kredit va qarzni qaytarish, foizni hisoblash va to'lash 21-son BHMS qatorlari bo'yicha.
"Bahmal Tikuv" MChJ ko'ylak va ish kiyimi tikadi. Direktor Xurshid aka mavsum buyurtmalari to'langach, hisob-kitob hisobvarag'ida rejadan 30 000 000 so'm ortiqcha pul ko'rdi. Kompaniyaning uchta qisqa muddatli qarzi bor va dastlab "ortgan pulni eng katta qarzga tashlaymiz" degan fikr tug'ildi. Hisobchi esa to'xtatib, hisoblab ko'rishni so'radi. Savol aniq: bo'sh pul bir nechta qarz orasida qaysi biriga berilsa, foiz xarajati eng ko'p kamayadi?
Quyidagi misol muallif tomonidan tuzilgan: korxona, qarz beruvchilar va stavkalar shartli. Maqsad stavkalarni o'rgatish emas, hisoblash usulini ko'rsatish.
Uchta qarzning shartlari
Barcha qarzlar 12 oydan qisqa, foiz har oy qarz qoldig'iga hisoblanadi, asosiy qarz esa 6 oy davomida teng bo'laklarda qaytariladi. Ortiqcha pul hozir, birinchi oy boshida ishlatiladi. Oylik to'lovlar jadvali o'zgarmaydi: ya'ni bir qarzga ko'proq pul to'lansa, o'sha qarz oldinroq yopiladi.
| Qarz | Kim bergan | Qoldiq, so'm | Oylik foiz | Oylik asosiy to'lov, so'm |
|---|---|---|---|---|
| A | Bank (kredit) | 60 000 000 | 1,5% | 10 000 000 |
| B | Hamkor firma (qarz) | 24 000 000 | 1,0% | 4 000 000 |
| C | Bank (kredit) | 42 000 000 | 2,2% | 7 000 000 |
Bu yerda A va C bank krediti bo'lgani uchun 6810 hisobvarag'ida, B esa bankdan tashqari qarz beruvchidan olingani uchun 6820 hisobvarag'ida yuritiladi (21-son BHMS, 292 va 293-bandlar).
Beshta qaror: foiz xarajati qanchaga farq qiladi?
Bir xil 30 000 000 so'mni beshta usulda ishlatib, 6 oylik foizlarni hisobladik. "Hech qayerga bermaymiz" varianti solishtirish uchun asos.
| Usul | A foizi | B foizi | C foizi | 6 oylik foiz jami | Tejam |
|---|---|---|---|---|---|
| Hech qayerga bermaymiz | 3 150 000 | 840 000 | 3 234 000 | 7 224 000 | 0 |
| Hammasi C ga (eng yuqori stavka) | 3 150 000 | 840 000 | 374 000 | 4 364 000 | 2 860 000 |
| Qarz qoldiqlariga mutanosib bo'lib | 1 928 571 | 514 286 | 1 980 000 | 4 422 857 | 2 801 143 |
| Hammasi A ga (eng katta qoldiq) | 900 000 | 840 000 | 3 234 000 | 4 974 000 | 2 250 000 |
| B ni to'liq yopib, qolgani C ga (eng kichik qoldiq birinchi) | 3 150 000 | 0 | 2 442 000 | 5 592 000 | 1 632 000 |
Natija ikki jihatdan e'tiborni tortadi. Birinchidan, eng katta qoldiqli A qarzni yopish ham, eng kichigini yopib "qarzlar sonini kamaytirish" ham eng yaxshi natija bermadi. Ikkinchidan, eng yaxshi usul oddiy qoidaga mos tushdi: pul eng yuqori stavkali qarzga bordi.
Nega aynan eng yuqori stavka yutadi?
Qarzga to'langan har bir so'm shu qarz bo'yicha keyingi oylarda foiz hisoblanishini to'xtatadi. Uning tejami shu qarzning oylik stavkasiga va u hisobda turadigan oylar soniga bog'liq. Misolda uchala qarzning muddati bir xil (6 oy), shuning uchun farqni stavka belgiladi: C da 1 so'm oyiga 2,2 tiyin, A da 1,5 tiyin, B da 1,0 tiyin tejaydi.
Qarz kattaligi bu yerda ikkinchi darajali, chunki foiz summasi qoldiqqa stavkani ko'paytirib topiladi. Katta qoldiq katta foiz summasini beradi, lekin har bir to'langan so'm stavka darajasida tejaydi. Shuning uchun 30 mln so'mni A ga berish (2 250 000 tejam) C ga berishdan (2 860 000) 610 000 so'm kam foyda beradi.
Qachon bu qoida ishlamay qoladi?
Qoida muddatlar bir xil bo'lganda eng sodda. Amalda uni o'zgartiradigan holatlar bor:
- Muddatlar har xil bo'lsa. Kelgusi tejam stavka bilan birga qarz hisobda yana qancha oy turishiga bog'liq. Stavka yuqori, lekin ikki oydan keyin tugaydigan qarz, stavkasi pastroq, lekin bir yil turadigan qarzdan kam tejashi mumkin. Bunday vaqtda har bir qarz uchun alohida hisoblab ko'ring.
- Muddatidan oldin qaytarish uchun haq olinsa. Bunday shart kredit shartnomasida yozilgan bo'ladi, shuning uchun avval shartnomani o'qing. Misolda C ga berishning afzalligi 2 860 000 − 2 250 000 = 610 000 so'm. Demak, agar C bo'yicha muddatidan oldin qaytarish haqi 30 000 000 so'mning 610 000 / 30 000 000 ≈ 2,03 foizidan oshsa, A ga berish arzonroq bo'ladi (A da haq yo'q deb faraz qilinsa). Bu raqam shartli, faqat taqqoslash usulini ko'rsatadi.
- Garov va qo'shimcha shartlar. Ba'zan kichik qarz yopilganda garovga qo'yilgan mol-mulk bo'shaydi yoki bank bilan boshqa shartlar o'zgaradi. Bu foizda ko'rinmaydi, lekin qarorga ta'sir qilishi mumkin.
- Kassa zaxirasi. Ortgan pulning hammasini yuborib, keyingi oy maosh yoki yetkazib beruvchiga to'lovga pul qolmasa, foiz tejami boshqa muammoga aylanadi. Avval pul oqimi prognozini tuzing.
Hisobda bu qanday ko'rinadi?
Xurshid aka 30 000 000 so'mni C kreditini qisman qaytarishga berdi. Birinchi oy uchun yozuvlar (21-son BHMS qatorlari ko'rsatilgan):
| Operatsiya | Dt | Kt | Summa, so'm | 21-son BHMS |
|---|---|---|---|---|
| C bank kreditining bir qismi qaytarildi | 6810 | 5110 | 30 000 000 | 296-band, 4-qator |
| 1-oy foizi hisoblandi (A 900 000 + B 240 000 + C 264 000) | 9610 | 6920 | 1 404 000 | 309-band, 4-qator |
| Hisoblangan foiz to'landi | 6920 | 5110 | 1 404 000 | 309-band, 5-qator; 226-band, 24-qator |
| Oylik asosiy to'lov: A 10 000 000 va C 7 000 000 (bank kreditlari) | 6810 | 5110 | 17 000 000 | 296-band, 4-qator |
| Oylik asosiy to'lov: B (hamkor qarzi) | 6820 | 5110 | 4 000 000 | 296-band, 4-qator |
C bo'yicha foiz hisoblashda qoldiq 12 000 000 so'm deb olindi (42 000 000 − 30 000 000), shuning uchun 12 000 000 × 2,2% = 264 000 so'm. Analitik hisob 6810 bo'yicha har bir kredit, bank, summa va muddat kesimida, 6820 bo'yicha esa qarz beruvchi va qaytarish muddati kesimida yuritiladi (292 va 293-bandlar). Shuning uchun A va C ni bitta hisobvaraq ostida, lekin alohida kartalarda saqlang.
Amaliy maslahat
- Avval ro'yxat tuzing. Har qarz uchun: qoldiq, oylik stavka, qolgan oylar, muddatidan oldin qaytarish shartlari, garov. Shundan keyingina qaror qabul qiling.
- Stavkani bir xil o'lchovda solishtiring. Biri oylik, boshqasi yillik berilsa, ikkalasini bir birlikka keltiring. Komissiya bo'lsa, uni ham hisobga oling: bu haqda "Kredit komissiyasi..." maqolasida batafsil.
- Qarorni jadvalda ko'rsating. Direktorga "eng katta qarzni yopamiz" degan fikr tabiiy tuyuladi. 610 000 so'mlik farq yozilgan jadval qarorni ishonchli qiladi.
- Pulning hammasini yubormang. Kamida keyingi to'lovlar davri uchun zaxira qoldiring, 13 haftalik pul oqimi prognozi bu uchun kerak.
- Natijani hisob siyosati va shartnomalar bilan tekshiring. Muddatidan oldin qaytarish haqini xarajat qilib yozish tartibi bu maqolada yo'q: uni hisob siyosatida belgilang.
O'zingizni sinang
Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.
Aksiyadorlik jamiyatining yillik sof foydasi 90 mln so'm bo'ldi, shundan 36 mln so'm dividendga yo'naltirildi (misol shartli). Dividend to'lash koeffitsienti (dividendlar / sof foyda × 100%) qancha va u nimani bildiradi?
Aksiyadorlik jamiyatining yillik sof foydasi 90 mln so'm, shundan imtiyozli aksiyalar bo'yicha dividendlarga 10 mln so'm yo'naltiriladi. Yil davomida muomaladagi oddiy aksiyalarning o'rtacha soni 40 000 ta. Bir oddiy aksiyaga to'g'ri keladigan foyda (EPS = (sof foyda − imtiyozli dividendlar) / oddiy aksiyalar soni) qancha?
Mebel fabrikasining kapitali: xususiy kapital 60 mln so'm (talab qilinadigan daromadlilik 20%) va qarz kapitali 40 mln so'm (stavka 15%). Soliq ta'sirini hisobga olmasdan kapitalning o'rtacha tortilgan qiymati (WACC) qancha?
Investor bo'sh pulini bitta kompaniya aksiyasiga emas, turli tarmoqlardagi bir nechta kompaniya aksiyalari va obligatsiyalariga taqsimladi (diversifikatsiya). Bu usulning asosiy maqsadi nima?
Korxonaning jami majburiyatlari 400 mln so'm, xususiy kapitali 500 mln so'm. Qarz va xususiy kapital nisbati (majburiyatlar / xususiy kapital) qancha?
Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri
Barcha testlar →Yana qarang
- Moliya bo'limi
- Bankdan qisqa muddatli kredit olinsa, kredit va foizlar qanday yoziladi?
- Bir martalik komissiya kreditning haqiqiy narxini qanchaga oshiradi?
- 13 haftalik pul prognozi: hisob raqamda pul qachon tugashini oldindan qanday ko'rish mumkin?
- Foiz stavkasi
- Qisqa muddatli kredit
- Qisqa muddatli qarz
- Hisoblangan foizlar
- 6810 Qisqa muddatli kreditlar
Manbalar
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 291, 292, 293 va 296-bandlar · 6810 «Qisqa muddatli kreditlar» va 6820 «Qisqa muddatli qarzlar» hisobvaraqlari; 296-band jadvali 1 va 4-qatorlar: qarz olinishi (Dt 5110 — Kt 6810–6820) va qaytarilishi (Dt 6810–6820 — Kt 5110)
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 309-band, 4 va 5-qatorlar; 423-band · qarzlar bo'yicha foizlar hisoblanishi (Dt 9610 — Kt 6920) va hisoblangan foizlar to'lanishi (Dt 6920 — Kt 5110)
- 21-son BHMS «Xo'jalik yurituvchi subyektlarda buxgalteriya hisobining hisobvaraqlar rejasi va uni qo'llash bo'yicha yo'riqnoma»: 226-band, 24-qator · hisob-kitob hisobvarag'idan hisoblangan foizlar bo'yicha qarzning qoplanishi (Dt 6920 — Kt 5110)
- Misol: korxona nomi, qarzlar, foiz stavkalari va summalar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli; hisob-kitob muallif tomonidan tekshirilgan