Audit bu korxona hisobi va hisobotini mustaqil mutaxassis tekshirib, ular to'g'ri yoki noto'g'ri ekani haqida o'z fikrini bildirishidir. Tekshiruvchi auditor deb ataladi, uning yakuniy fikri yozma xulosa shaklida beriladi. Uchta kalit so'zni eslab qoling: Mustaqil: auditor tekshirilayotgan korxonaga bog'liq bo'lmasligi kerak, aks holda uning fikriga ishonib bo'lmaydi. Dalil: auditor «menimcha» demaydi, hujjat, sanash va solishtirish orqali dalil to'playdi. Fikr: audit natijasi jazo emas, balki xulosa. Unga qarab rahbar, bank yoki sherik qaror qiladi. Auditni soliq tekshiruvidan farqlash muhim. Soliq tekshiruvini davlat organi soliq to'g'ri to'langanini aniqlash uchun o'tkazadi. Audit esa hisobotning ishonchliligi haqida fikr beradi va uni ko'pincha korxonaning o'zi buyurtma qiladi.

Audit nima: «eshitish»dan boshlangan kasb bugun nimani tekshiradi va kimga kerak?

Q: So'z qayerdan kelgan?

«Audit» so'zi lotincha audire «eshitmoq» fe'liga borib taqaladi. Merriam-Webster lug'atiga ko'ra, o'rta asr lotinchasida undan yasalgan auditus so'zi «eshitish, tinglash» ma'nosini bildirgan va keyinchalik «hisoblarni tekshirish» ma'nosini ham olgan. Lug'at bu yangi ma'no «auditor» so'zi asosida nisbatan kech paydo bo'lganini qayd etadi. Nega aynan «eshitish»? Bu savolga saytdagi alohida tarix maqolasi batafsil javob beradi: «Nega audit «eshitish» so'zidan kelib chiqqan? Qadimgi tekshiruvlar haqida 6 fakt». Bu darsda esa asosiy fikrni olib qolamiz: audit doim boshqa odamning hisobotini tinglash va tekshirish bilan bog'liq bo'lgan.

Rustam aka uchta do'kon ochdi va har biriga sotuvchi qo'ydi. Har oy sotuvchilar unga daftar va pul olib keladi. Raqamlar chiroyli, lekin Rustam akaning ko'nglida bir savol bor: daftardagi yozuvlar haqiqatga mosmi? O'zi tekshirsa, vaqti yetmaydi; sotuvchidan so'rasa, u albatta «hammasi joyida» deydi. Unga mustaqil tekshiruvchi kerak.

Audit nima?

Audit bu korxona hisobi va hisobotini mustaqil mutaxassis tekshirib, ular to'g'ri yoki noto'g'ri ekani haqida o'z fikrini bildirishidir. Tekshiruvchi auditor deb ataladi, uning yakuniy fikri yozma xulosa shaklida beriladi.

Uchta kalit so'zni eslab qoling:

Mustaqil: auditor tekshirilayotgan korxonaga bog'liq bo'lmasligi kerak, aks holda uning fikriga ishonib bo'lmaydi.
Dalil: auditor «menimcha» demaydi, hujjat, sanash va solishtirish orqali dalil to'playdi.
Fikr: audit natijasi jazo emas, balki xulosa. Unga qarab rahbar, bank yoki sherik qaror qiladi.

Auditni soliq tekshiruvidan farqlash muhim. Soliq tekshiruvini davlat organi soliq to'g'ri to'langanini aniqlash uchun o'tkazadi. Audit esa hisobotning ishonchliligi haqida fikr beradi va uni ko'pincha korxonaning o'zi buyurtma qiladi.

So'z qayerdan kelgan?

«Audit» so'zi lotincha audire «eshitmoq» fe'liga borib taqaladi. Merriam-Webster lug'atiga ko'ra, o'rta asr lotinchasida undan yasalgan auditus so'zi «eshitish, tinglash» ma'nosini bildirgan va keyinchalik «hisoblarni tekshirish» ma'nosini ham olgan. Lug'at bu yangi ma'no «auditor» so'zi asosida nisbatan kech paydo bo'lganini qayd etadi.

Nega aynan «eshitish»? Bu savolga saytdagi alohida tarix maqolasi batafsil javob beradi: «Nega audit «eshitish» so'zidan kelib chiqqan? Qadimgi tekshiruvlar haqida 6 fakt». Bu darsda esa asosiy fikrni olib qolamiz: audit doim boshqa odamning hisobotini tinglash va tekshirish bilan bog'liq bo'lgan.

Nima uchun kerak: vazifasi va maqsadi

Auditning asosiy maqsadi: hisobotdan foydalanadigan odamlar (egalar, bank, investor) unga ishonishi mumkinmi, degan savolga mustaqil va asosli javob berish. Amalda bu quyidagilarda ko'rinadi:

Egasi uzoqda bo'lganda. Rustam aka har do'konda o'tira olmaydi. Auditor uning «ko'zi» bo'ladi.
Bank va investor ishonishi uchun. Kredit so'ragan korxonaning hisobotini mustaqil odam tekshirgan bo'lsa, bankning ishonchi oshadi.
Xatoni vaqtida topish uchun. Auditor kassada, omborda yoki hisob-kitobda yo'l qo'yilgan xatoni ko'rsatadi, korxona uni tuzatib oladi.
Tartibni mustahkamlash uchun. Auditor ichki nazoratdagi bo'shliqlarni ko'rsatadi: masalan, pulni qabul qiladigan va yozadigan odam bitta bo'lsa, bu xavf.

Kundalik hayotda	Auditda
Uyga olingan ustani boshqa usta tekshirishi	Mustaqil tashqi audit
Do'kondagi pulni chek bilan solishtirish	Auditorlik dalillarini yig'ish
«Hammasi joyida» degan baho	Auditorlik xulosasi
Oilada kimdir xarajatni qayta sanashi	Ichki audit

Kim bilan ishlaydi va kim hissa qo'shgan?

Auditor korxona rahbari va buxgalteri bilan ishlaydi, kerak bo'lsa korxonaning xaridor va yetkazib beruvchilaridan tasdiq so'raydi. Uning xulosasini egalar, banklar va investorlar o'qiydi.

Kasb qanday shakllanganini bilish uchun tarix maqolalari: «XIX asr: audit qachon majburiy bo'ldi va birinchi buxgalterlar jamiyati qayerda tuzildi?» va «Xalqaro audit standartlari qanday tug'ildi: Nyu-Yorkdan Myunxengacha». Havolalar sahifa oxirida.

Keyingi darsda

Ikkinchi darsda audit nima uchun «mutlaq kafolat» emas, balki «oqilona ishonch» berishini oddiy misolda ko'rib chiqamiz.

O'zingizni sinang

Shu mavzu bo'yicha 5 ta savol: variantni bosing yoki javobni oching.

«Pskent kafel» yil oxirida shubhali qarzlar rezervini hisobladi. Auditor rezervni tekshirish uchun yanvar–fevral oylaridagi bank ko'chirmalaridan qaysi qarzdorlar qarzini yil tugagandan keyin to'laganini ko'rib chiqdi. 540-son AXSdagi uchta yondashuvdan qaysi biri qo'llanmoqda?

Auditor xaridorning korxonaga qarzi qoldig'ini tekshirish uchun xaridorning o'ziga so'rov yuborib, javobni bevosita oladi. Bu audit amali qanday ataladi?

Auditor yillik ish haqi xarajatini xodimlar soni bilan solishtirib, kutilgan summadan sezilarli farq topdi va sababini o'rgana boshladi. 520-son AXS bo'yicha bu qanday amal?

Batafsil tekshiruvda auditor tanlovga olingan hujjatlarda buzilishlar topdi. 530-son AXS bo'yicha u bu buzilishlar bilan nima qiladi?

«Dilkusho savdo» MChJ auditida auditor tushum to'liq yozilganini, ya'ni biror jo'natma hisobdan tushib qolmaganini tekshirmoqchi. Qaysi yo'nalishdagi tekshiruv bu maqsadga ko'proq mos keladi?

Javob berildi: 0 / 55 tadan 0 ta to'g'ri

Barcha testlar →

Manbalar

Merriam-Webster: audit · o'rta asr lotinchasidagi auditus («eshitish, tinglash», keyinchalik «hisoblarni tekshirish») lotincha audire «eshitmoq» fe'lidan; «hisoblarni tekshirish» ma'nosi auditor so'zi asosida nisbatan kech paydo bo'lgan

Misollar, ism va raqamlar · muallif tomonidan tuzilgan, shartli