Tovar va materiallar kirim-chiqimini qanday yuritish kerak: aylanma qaydnoma, tovar hisoboti va Excel shablon

Oy tugadi. Do'kon egasi hisobchidan ikki narsani so'raydi: «Omborda qancha mol qoldi?» va «Sotganimiz bizga necha pulga tushdi?». Birinchi savolga har bir tovar bo'yicha miqdor va summa javob beradi, ikkinchisiga — chiqim tannarxi. Ikkalasini bir joyda, xatosiz va har oy bir xil tartibda ko'rish uchun hisobchilar registr yuritadi. Quyida savdo korxonasidagi ikki asosiy registr, ularning formulalari va to'qima «Namuna Savdo» MChJ misolida hisob-kitob. Maqola oxirida formulali Excel shablon va to'ldirilgan namuna bor.

Savdo korxonasi hisobchisi qaysi registrlarni yuritadi?

21-son BHMS ga ko'ra tovarlar 2900 guruhidagi schyotlarda hisobga olinadi. Ombordagi tovarlar 2910 da xarid qiymatida (145-band), do'kon va kiosklardagi tovarlar 2920 da (146-band) yuritiladi. Chakana savdoda tovarlar sotish narxida yuritilsa, ustama alohida 2980 «Savdo ustamasi» schyotida yig'iladi (152-band). 2900 bo'yicha analitik hisob moddiy javobgar shaxslar, tovar nomlari va saqlash joylari kesimida olib boriladi (153-band). Shundan amalda ikki xil registr kelib chiqadi:

Registr	Nimani ko'rsatadi	Qaysi schyot uchun qulay	Qaysi narxda
Aylanma qaydnoma (miqdor-summa)	Har bir tovar bo'yicha oy boshi qoldig'i, kirim, chiqim, oy oxiri qoldig'i	2910, 1010	Xarid qiymati (tannarx)
Tovar hisoboti	Moddiy javobgar shaxs (do'kon) bo'yicha jami summa: qoldiq, kirim hujjatlari, chiqim	2920 va 2980	Sotish narxi, ichida ustama
Yillik jamlanma	12 oylik kirim va chiqim, yil boshi va yil oxiri qoldig'i	Hammasi	Xarid qiymati

Quyidagi jadval shakllari muallif tomonidan tuzilgan o'quv vositasi, rasmiy tasdiqlangan shakl emas. Baholash usuli esa korxonaning hisob siyosatida aks ettirilishi lozim (4-son BHMS, 67-band).

Chiqim tannarxi o'rtacha tortilgan qiymat bo'yicha qanday hisoblanadi?

4-son BHMS ning 62-bandi chiqib ketayotgan zaxiralarni baholashning uch usulini beradi: identifikatsiyalangan tannarx, o'rtacha tortilgan qiymat (AVECO) va FIFO. Bir guruh tovarga yil davomida faqat bitta usul qo'llanadi (63-band). AVECO da davr boshidagi qoldiq va davrda kelgan bir xil tovarlarning umumiy tannarxi ularning umumiy miqdoriga bo'linadi; o'rtacha narx davriy yoki har yangi partiya kelganda hisoblanishi mumkin (65-band). Shablon oy oxirida bir marta hisoblaydigan, ya'ni davriy variantni oladi.

«Namuna Savdo» omboridagi un bo'yicha yanvar:

Ko'rsatkich	Miqdor, kg	Summa, so'm
Oy boshiga qoldiq	1 200	6 600 000
Kirim, 1-hisob-faktura	2 000	11 400 000
Kirim, 2-hisob-faktura	1 000	5 650 000
Jami mavjud	4 200	23 650 000
Chiqim (o'rtacha narxda)	2 600	14 640 476,19
Oy oxiriga qoldiq	1 600	9 009 523,81

O'rtacha narx = 23 650 000 ÷ 4 200 = 5 630,95 so'm. Chiqim summasi = 23 650 000 ÷ 4 200 × 2 600 = 14 640 476,19 so'm (2 xonagacha yaxlitlangan). Oy oxiri summasi ayirish bilan topiladi: 23 650 000 − 14 640 476,19 = 9 009 523,81. Shu qoldiq fevral varag'iga oy boshi qoldig'i bo'lib o'tadi.

Bir nozik joy: tovar butunlay chiqib ketsa, summasi ham nolga tushishi kerak. O'rtacha narxni yaxlitlab ko'paytirsangiz, miqdor 0 bo'lsa ham 0,01 so'm «osilib» qolishi mumkin. Shuning uchun shablon butun qoldiq chiqqanda butun summani hisobdan chiqaradi.

Ustama, QQS va sotish narxi qanday bog'lanadi?

Tovar hisobotida har bir kirim hujjati besh ustunda ko'rinadi. Zanjir doim bir xil: tannarx, unga ustama, QQSsiz sotish narxi, unga QQS, QQS bilan sotish narxi. QQS stavkasi shablonda alohida katakda turadi: umumiy stavka 12%. Misol shartli, ustama 20% deb olingan:

Ustun	Hisob	Summa, so'm
Tannarx (hisob-faktura bo'yicha, QQSsiz)	—	6 500 000
Ustama	6 500 000 × 20%	1 300 000
Sotish narxi, QQSsiz	6 500 000 + 1 300 000	7 800 000
QQS	7 800 000 × 12%	936 000
Sotish narxi, QQS bilan	7 800 000 + 936 000	8 736 000

Chiqimda yo'nalish teskari: kassadan QQS bilan summa keladi, undan QQSsiz qismi ajratiladi. Masalan, oylik tushum 30 240 000 so'm bo'lsa: 30 240 000 ÷ 1,12 = 27 000 000 so'm QQSsiz va 3 240 000 so'm QQS.

E'tibor bering: tannarxga 20% ustama sotish narxining 20 foizi emas, 20 ÷ 120 = 16,67 foizi bo'ladi. Keyingi hisobda aynan shu «narx ichidagi ulush» kerak.

Sotish narxida yuritilganda sotilgan tovar tannarxi qanday topiladi?

4-son BHMS ning 61-bandi bo'yicha sotilgan tovar tannarxi — «sotish qiymati bilan ularga to'g'ri keluvchi savdo ustamasi summasi o'rtasidagi farq». Ustamaning o'rtacha foizi = (oy boshidagi ustama + kelgan tovarlar ustamasi) ÷ (oy boshidagi qoldiq va kelgan tovarlarning sotish qiymati). Shablon bu nisbatni QQSsiz sotish narxidan oladi.

«Namuna Savdo» do'koni, yanvar (shartli raqamlar; to'rtta kirim hujjatidan bittasiga ustama 15%, qolganlariga 20%):

Satr	Tannarx	Ustama	Sotish narxi, QQSsiz
Oy boshiga qoldiq	18 400 000	3 680 000	22 080 000
Kirim (4 ta hujjat)	21 900 000	3 980 000	25 880 000
Jami	40 300 000	7 660 000	47 960 000
Sotildi	22 687 656,38	4 312 343,62	27 000 000

O'rtacha ulush = 7 660 000 ÷ 47 960 000 = 15,97%. Sotilgan tovar ustamasi = 27 000 000 × 15,97% ≈ 4 312 343,62 so'm (shablon foizni yaxlitlamasdan ishlatadi). Tannarx = 27 000 000 − 4 312 343,62 = 22 687 656,38 so'm. Sotilgan tovarlar bo'yicha yalpi foyda (QQSsiz tushum − tannarx) aynan shu ustama summasiga teng.

Namunada do'kon yana 448 000 so'mlik tovarni yetkazib beruvchiga qaytargan va 134 400 so'mlik buzilgan tovarni hisobdan chiqargan (ikkalasi QQS bilan sotish narxida). Oy oxiri qoldig'i 22 892 800 so'm chiqdi (QQS bilan). Inventarizatsiyada 22 840 000 so'mlik tovar sanaldi: farq −52 800 so'm, ya'ni kamomad. Shablon bu farqni o'zi ko'rsatadi.

Qanday provodkalar beriladi?

21-son BHMS ning 154-bandidagi jadvalda tovarlar bo'yicha quyidagi bog'lanishlar bor. Summalar yuqoridagi yanvar misolidan:

Jadval qatori	Operatsiya	Debet	Kredit	Summa, so'm
2-qator	Mol yetkazib beruvchilardan tovarlar olinishi (tannarxda)	2920	6010	21 900 000
16-qator	Tovarlarga savdo ustamasi	2920	2980	3 980 000
13-qator	Sotilgan tovarlarning tannarxini hisobdan chiqarish (muallif talqini: QQSsiz sotish narxida)	9120	2920	27 000 000
17-qator	Sotilgan savdo ustamasining hisobdan chiqarilishi	2980	9120	4 312 343,62

13-qator jadvalda «Sotilgan tovarlarning tannarxini hisobdan chiqarish» deb atalgan; uni qaysi narxda yozishni jadval aytmaydi. Muallif talqini: 2920 sotish narxida yuritilgani uchun bu yozuv ham sotish narxida beriladi, keyin 152-bandga ko'ra ustamaning sotilgan qismi 2980 debetiga va 9120 kreditiga o'tadi. Natijada 9120 da 27 000 000 − 4 312 343,62 = 22 687 656,38 so'm, ya'ni haqiqiy tannarx qoladi. Shablonda 2920 qoldig'i QQSsiz sotish narxida (tannarx + ustama) olingan; QQS ustuni narx yorlig'i va tushumni ajratish uchun.

Qolgan holatlar: 152-bandga ko'ra hisobdan chiqarilgan (buzilgan, kamomad va boshqa) tovarlarning ustamasi ham 2980 debetiga yoziladi. Kamomad uchun jadvalda 11-qator (aybdor aniqlanmasa, Dt 5910) va 14-qator (moddiy javobgar shaxs aybi bilan, Dt 4730) bor. Tushum, QQS va yetkazib beruvchiga qaytarish yozuvlarini hisob siyosatingizda belgilang; tushum bo'yicha «Tovar sotilganda qanday provodkalar beriladi?» maqolasiga qarang.

Amaliy maslahatlar

Miqdorlarni jamlamang: kilogramm, litr va donani qo'shib bo'lmaydi. Jami satrda faqat summalar bo'lsin.
Har kirim hujjatining raqami va sanasini yozing: tekshiruvda birinchi so'raladigan narsa shu.
«Manfiy qoldiq» chiqsa, xato deyarli doim chiqim kirimdan oldin yozilganida yoki hujjat unutilganida bo'ladi.
Oy oxirida tekshiruv satrini qarang: oy boshi + kirim − chiqim − oy oxiri = 0 bo'lishi kerak.
Tovar hisobotidagi qoldiqni inventarizatsiya natijasi bilan solishtiring; farq summasini darhol ko'rasiz.
Baholash usulini yil o'rtasida almashtirmang (4-son BHMS, 63-band) va uni hisob siyosatida yozing.

Shablonni qanday ishlatish kerak?

«Sozlamalar» varag'ida korxona nomi va yilni yozing; QQS stavkasi (12%) va sukut bo'yicha ustama foizini tekshiring.
«01» varag'iga tovarlar ro'yxati, o'lchov birligi va yil boshidagi qoldiqni (miqdor va summa) kiriting. Keyingi oylarda nomlar va qoldiq o'zi o'tadi.
Har oy kirim hujjatlarini «Kirim 1–3» ustunlariga, chiqim miqdorini «Chiqim» ustuniga yozing. O'rtacha narx, chiqim summasi va oy oxiri qoldig'i formulalar bilan hisoblanadi.
«Yillik» varaqda har bir tovar bo'yicha yil jamlari chiqadi; tekshiruv ustunida «OK» turishi kerak.
Chakana do'kon uchun «Tovar hisoboti (oy)» varag'ini to'ldiring: oy boshi qoldig'i, kirim hujjatlari, chiqimlar (QQS bilan). Ustama, QQS, sotilgan tovar tannarxi va provodkalar uchun summalar o'zi chiqadi.
Faqat sariq kataklarni to'ldiring; qolganlari himoyalangan (parolsiz). «Aylanma qaydnoma (oy)» varag'i — materiallar yoki alohida ombor uchun mustaqil bir oylik nusxa.

To'ldirilgan namunada yanvar va fevral oylari «Namuna Savdo» MChJ misolida kiritilgan, shuning uchun formulalar natijasini darhol ko'rasiz. Ikkala fayl ham pastdagi havolalarda.