РусскийEnglish
Maqolalar

Buxgalteriya

Schyotlar, provodkalar, BHMS va MHXS standartlari

Buxgalteriya6-noyabr, 2026

Buzilgan yoki muddati o'tgan materialni qanday hisobdan chiqarish kerak va aybdor topilsa nima bo'ladi?

Namlikdan buzilgan shakar, muddati o'tgan glazur, nuqsonli kelgan vanilin: har biri boshqacha hisobdan chiqariladi. 5910 orqali yo'l, aybdordan bozor qiymatida undirish va konditer sexi misoli.

Buxgalteriya6-noyabr, 2026

Material ombordan chiqdi: ishlab chiqarish, sex, idora yoki sotish uchun qaysi schyotga yoziladi?

Omborda turgan material 1010 da hisobga olinadi, lekin u nonga, sexni tozalashga yoki idoraga ketsa, har xil schyotga yoziladi. Non sexi misolida bir oylik chiqimlar va provodkalar.

Buxgalteriya6-noyabr, 2026

Inventarizatsiyada ortiqcha chiqsa: qaysi bahoda va qanday provodka bilan kirim qilinadi?

Omborda daftardagidan ko'p tovar chiqdi. Bu sovg'a emas, hisobdagi xato belgisi. Ortiqchani kirim qilishdan oldin nimani tekshirish, qaysi schyot ishlatilishi va poyabzal do'koni misoli.

Buxgalteriya6-noyabr, 2026

Inventarizatsiya qachon majburiy? 19-son BHMS dagi to'liq ro'yxat

Yil oxiri, omborchi almashishi, o'g'irlik yoki yong'in, kassa har oy, yoqilg'i har chorakda: inventarizatsiya qaysi hollarda ixtiyoriy emasligi standartdagi ro'yxat bo'yicha va bitta yil davomidagi misol.

Buxgalteriya6-noyabr, 2026

Inventarizatsiya qanday o'tkaziladi: buyruqdan solishtirish qaydnomasigacha 7 qadam

Sanash inventarizatsiyaning faqat bir qismi. Undan oldin buyruq, komissiya va tilxat, keyin esa ro'yxat, solishtirish qaydnomasi va rahbar qarori bor. Qurilish mollari ombori misolida har bir qadam.

Buxgalteriya6-noyabr, 2026

Asosiy vositani ta'mirlash yoki modernizatsiya qilish: xarajat qachon davr xarajati bo'ladi, qachon qiymatni oshiradi?

Uskunaga sarflangan har qanday pul uning qiymatiga qo'shilavermaydi. Tikuv sexidagi uchta hisob misolida ta'mir va modernizatsiyani ajratamiz, provodkalar va yangi amortizatsiyani hisoblaymiz.

Buxgalteriya6-noyabr, 2026

Sexda yaroqsiz mahsulot (brak) chiqsa, qanday provodkalar beriladi?

Brak shunchaki "zarar" deb yozib qo'yilmaydi: avval 2610 da yig'iladi, keyin foydali qoldiq, aybdordan undiriladigan summa va sof yo'qotishga ajratiladi. Qoidalar va mebel sexi misoli.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Tovar narxi tushib ketsa, ombordagi zaxira balansda qaysi qiymatda ko'rsatiladi?

Mavsumi o'tgan sandal tannarxidan arzonga sotilyapti, namlangan krossovka esa tozalashni talab qiladi. 4-son BHMS bo'yicha zaxirani sof qiymatigacha qanday arzonlashtirishni poyabzal do'koni misolida hisoblaymiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Yil yopilgandan keyin muhim hodisa yuz bersa, hisobotni tuzatish kerakmi yoki izohda yozish yetarlimi?

Yanvarda xaridor bankrot bo'ldi, fevralda omborda yong'in chiqdi, yillik hisobot esa hali tasdiqlanmagan. 16-son BHMS bo'yicha qaysi hodisa raqamlarni o'zgartiradi, qaysi biri faqat izohga yoziladi?

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Paskaldan Burrouzgacha: mexanik hisoblash mashinalari buxgalterga nima bergan?

Birinchi mashhur hisoblash mashinasini yosh Blez Paskal soliq yig'uvchi otasiga yordam berish uchun yasagan. Keyin mashina ko'paytirishni o'rgandi, sug'urtachilar qo'liga o'tdi, tugmali va qog'oz lentaga yozadigan bo'ldi. Paskaldan elektron kalkulyatorgacha bo'lgan yo'l va uning buxgalteriyaga bergan asosiy sovg'asi.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Tannarx hisobi qanday tug'ilgan: Vedjvud kulolxonasidan temir yo'llargacha

Pacholi daftari "qancha pul kirdi-chiqdi" degan savolga javob berardi. Sanoat inqilobi yangi savol qo'ydi: "Bitta buyum menga necha pulga tushyapti?" Ingliz kulolchisi Josaya Vedjvud va amerikalik temir yo'l muhandisi Albert Fink bu savolga qanday javob izlaganini ko'ramiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Markaziy Osiyo olimlari va hisob-kitob ilmi: umumiy nazar

Xorazmiy, Buxoriy, Beruniy, Ulug'bek: to'rt nom, olti asr. Ularni nima birlashtiradi va bugungi buxgalter, moliyachi yoki statistik ulardan nima olishi mumkin? Mubolag'asiz, faqat tasdiqlangan faktlar asosida qisqa xarita.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

"Algoritm" so'zi qayerdan kelgan va unga kim asos solgan?

Telefoningizdagi har bir ilova, buxgalteriya dasturidagi har bir hisob "algoritm" asosida ishlaydi. Bu so'z xorazmlik olim al-Xorazmiyning nomidan kelib chiqqan. Qanday qilib odam nomi fan atamasiga aylangani va hind-arab raqamlari hisobni qanchalik yengillatganini ko'ramiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Cho'tdan sun'iy intellektgacha: buxgalter nima bilan hisoblagan va nega cho't ishlatilmay qoldi?

Yaqin-yaqingacha do'kon va idoralarda cho't donachalari taqillab turardi. Arifmometr, kalkulyator, birinchi biznes kompyuteri va elektron jadval qanday paydo bo'ldi? Va nega bugun cho'tni kamdan-kam ko'ramiz?

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

XX asr: buxgalteriya qanday qilib xalqaro tilga aylandi?

Toshkentdagi korxona hisobotini Tokio yoki Londondagi investor ham tushunishi uchun nima kerak? XX asrda paydo bo'lgan xalqaro standartlar va milliy BHMS tizimi haqida qisqa yo'l xaritasi.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

1494-yil: Luka Pacholi kitobi ikki yoqlama yozuvni qanday tarqatdi?

Pacholi ikki yoqlama yozuvni ixtiro qilmagan, buni o'zi ham ta'kidlagan. Unda nega uni ko'pincha "buxgalteriya otasi" deyishadi? Javob bitta bosma kitobda.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Al-Xorazmiydan Genuya daftarigacha: o'rta asrlarda hisob qanday o'zgardi?

Bugungi buxgalteriya ikki narsaga tayanadi: qulay raqamlar va ikki yoqlama yozuv. Ikkalasi ham o'rta asrlarda shakllangan. Bu yo'lda Xorazm nomi bilan bog'liq olim ham bor.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Hisob yozuvdan ham qadimiymi? Mesopotamiyadagi loy tokenlar hikoyasi

Odamlar avval yozishni o'rgandimi yoki hisob yuritishni? Keng tarqalgan nazariyaga ko'ra, yozuvning o'zi don va chorvani sanash ehtiyojidan tug'ilgan. Loy tokenlardan bugungi elektron hujjatgacha bo'lgan yo'lni ko'ramiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Xato provodkani qanday tuzatish kerak: qizil storno, teskari yoki qo'shimcha provodka?

Summa adashdi, schyot adashdi yoki kam yozildi: har bir xato uchun o'z tuzatish usuli bor. Plastik idish sexi misolida uchala usulni provodkalari bilan ko'ramiz.

Buxgalteriya5-noyabr, 2026

Ta'sischilar ustav kapitaliga hissa qo'shganda qanday provodkalar beriladi?

Yangi MChJ ochildi: bir ta'sischi pul, ikkinchisi kompyuter olib keldi. Ustav kapitali qaysi schyotlarda va qaysi tartibda yoziladi? Qisqa tezislar va bitta misol.

Buxgalteriya4-noyabr, 2026

Xaridordan oldindan to'lov olinsa, qanday provodka beriladi?

Pul keldi, lekin mahsulot hali topshirilmagan. Bu daromadmi yoki qarzmi? Tikuvchilik sexi misolida 6310 schyoti bilan ishlashni ko'ramiz.

Buxgalteriya4-noyabr, 2026

Bankdan qisqa muddatli kredit olinsa, kredit va foizlar qanday yoziladi?

Kreditning o'zi xarajat emas, foizi esa xarajat. Sut zavodi misolida 6810, 6920 va 9610 schyotlari bilan to'rt asosiy provodka.

Buxgalteriya4-noyabr, 2026

Ombordan chiqqan material qaysi narxda hisobdan chiqariladi: FIFO yoki o'rtacha qiymat?

Bir xil shakar uch xil narxda olingan. Ishlab chiqarishga berilganda qaysi narx olinadi? 4-son BHMS dagi usullarni qandolat sexi misolida solishtiramiz.

Buxgalteriya4-noyabr, 2026

Valyuta kursi o'zgarsa, kurs farqi buxgalteriyada qayerda aks etadi?

Dollarda sotdingiz, pul bir oydan keyin keldi, kurs esa o'zgardi. 22-son BHMS bo'yicha qisqa tezislar va bitta eksport misoli.

Buxgalteriya3-noyabr, 2026

Tovar sotilganda qanday provodkalar beriladi?

Do'kon tovar sotdi: daromad, QQS, tannarx va to'lov qaysi schyotlarda aks etadi. To'rt qadamli misol jadval bilan.

Buxgalteriya3-noyabr, 2026

Aylanma-saldo vedomosti nima va uni qanday o'qish kerak?

Buxgalterning "rentgen surati": bitta jadvalda barcha schyotlarning qoldig'i va harakati. Ustunlarni o'qishni o'rganamiz.

Buxgalteriya3-noyabr, 2026

Inventarizatsiyada kamomad chiqsa nima qilinadi?

Omborda daftardagidan kam tovar chiqdi. Vahimaga tushmasdan nima qilish kerak: qadamlar va rasmiylashtirish.

Buxgalteriya3-noyabr, 2026

Avans hisobotini qanday to'g'ri topshirish kerak?

Xodim kassadan pul oldi va xarid qildi. Hisobotni qanday to'ldirish, qaysi cheklarni saqlash va ortib qolgan pulni qaytarish.

Buxgalteriya2-noyabr, 2026

Ish haqi hisoblanganda qanday provodkalar beriladi?

Maosh hisoblashdan tortib xodim qo'liga yetib borgunicha bo'lgan yo'l: har bir qadamdagi provodka misol bilan.

Buxgalteriya2-noyabr, 2026

Debet va kredit: qaysi biri ko'payish, qaysi biri kamayish?

Buxgalteriyani o'rganayotganlarni eng ko'p chalg'itadigan savolga oddiy javob: bitta jadval va ikkita misol.